İran savaşı sırasında Hürmüz Boğazı’nın altı ayın büyük bölümünde fiilen kapanması, Körfez ülkelerinin yatırım planlarını liman, boru hattı ve demiryolu projelerine çevirdi. Daha önce küresel petrol akışının yaklaşık yüzde 20’sini taşıyan boğaza bağımlılığı azaltmak için açıklanan yeni taahhütler milyarlarca dolara ulaştı.
Suudi Arabistan Kızıldeniz kıyısındaki kapasitesini büyütürken Birleşik Arap Emirlikleri doğu limanlarını ve Füceyre’ye uzanan enerji hatlarını genişletiyor. Reuters’a konuşan sektör kaynakları, kalıcı ve bütünleşik alternatif rotaların toplam maliyetinin önümüzdeki yıllarda yüz milyarlarca doları aşabileceğini belirtiyor. Finansmanda büyük Körfez varlık fonlarının payı artıyor.
İçindekiler
Mevcut alternatif limanlar ticaret hacmine yetmedi
Boğazdaki aksama sırasında yüklerin bir bölümü Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz limanlarına ve BAE’nin doğu kıyısındaki terminallere yönlendirildi. Bu tesislerin kapasitesi Hürmüz üzerinden geçen normal ticaret hacmini karşılamaya yetmedi. AD Ports’un BAE’deki konteyner elleçleme miktarı ile dökme ve genel kargo hacmi ikinci çeyrekte geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık üçte iki azaldı.
Dubai merkezli DP World de yılın ilk yarısında iş hacmi kaybetti. Şirket, Füceyre’de iki konteyner terminali geliştirmeyi ve ülke içinde yeni konteyner depoları kurmayı planlıyor. BAE’nin aynı bölgede inşa ettiği petrol boru hattının gelecek yıl faaliyete geçmesiyle Füceyre’ye ulaşan ham petrol kapasitesinin iki katına çıkması hedefleniyor.
Suudi Arabistan ise ham petrolü batıdaki Kızıldeniz kıyısına taşıyan hattın kapasitesini artırmak için milyar dolarlık programı öne çekti. Hat yalnız ülkenin ihracatı için değil, komşu üreticilerin Hürmüz’e girmeden petrol sevk edebilmesi için de kullanılabilecek. Kapasite paylaşımının ticari şartları ve bağlantı yatırımları henüz kesinleşmedi.
Yeni güzergâhların ekonomik değeri yalnız kesinti günlerinde taşınan varil sayısıyla ölçülmüyor. Alternatif hatlar tankerlerin bekleme süresini, savaş riski sigorta primini ve depolama ihtiyacını azaltabilir. Buna karşılık az kullanılan yedek kapasite normal dönemlerde düşük gelir üretir. Körfez yönetimleri bu maliyeti, ihracatın tamamen durması halinde oluşacak gelir kaybına karşı bir güvence olarak değerlendiriyor.
Katar ve Kuveyt’te ekonomik daralma riski büyüdü
Taşımacılıktaki sorun üretim tesisleri, rafineriler, alüminyum fabrikaları, veri merkezleri ve hava trafiğine de yayıldı. Reuters anketine göre Katar ve Kuveyt ekonomilerinin 2026’da yüzde 8’in biraz üzerinde küçülmesi bekleniyor. Suudi Arabistan için büyüme tahmini yüzde 1,4; ülke ekonomisi 2025’te yüzde 4,5 büyümüştü.
Katar, savaş öncesinde dünyanın önde gelen sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatçılarından biriydi ve LNG sevkiyatının tamamında Hürmüz’e bağımlıydı. Enerji tesislerindeki hasar üretim açığı yaratırken alternatif deniz çıkışının bulunmaması ülkenin kırılganlığını artırdı. Kuveyt Petroleum Corp da petrol sevkiyatını taşıyabilmek için Suudi Arabistan ve BAE ile boru hattı sistemlerinin genişletilmesini görüşüyor.
Proje finansmanında devlet fonlarının ağırlığı, özel yatırımcının tek başına üstlenmek istemeyeceği uzun geri dönüş sürelerini karşılayabilir. Limanlar, depolar ve hatlar farklı işletmeciler tarafından kurulduğunda ortak teknik standartlar ve sınır geçiş anlaşmaları gerekiyor. Yatırım tutarının yanı sıra tarifeler, kullanım garantileri ve kapasitenin hangi üreticiye ayrılacağı da bölgesel pazarlığın parçası.
Ceyhan, Baniyas ve Akabe yeni rota hesabında
Irak, Türkiye’nin Ceyhan limanı üzerinden ihracatı büyütmenin yanında Suriye’deki Baniyas ve Ürdün’deki Akabe limanlarına yeni boru hatlarıyla ulaşmayı planlıyor. Türkiye ile Suudi Arabistan arasında Ürdün ve Suriye üzerinden kurulması öngörülen demiryolu bağlantısı için üç-dört yıllık bir takvim konuşuluyor.
Hürmüz’de son günlerde sınırlı bir açılma görülse de ticaret normal düzeyinin altında ve İran ile ABD arasındaki anlaşmazlık çözülmüş değil. Füceyre boru hattının gelecek yıl devreye alınması, Suudi hattındaki kapasite artışının tamamlanma tarihi ve Kuveyt’in komşu sistemlere bağlanmak için vereceği yatırım kararı yeni güzergâhların gerçek taşıma gücünü belirleyecek.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.