Çin’de Yapay Zekâ Hisseleri Neden Düşüyor? STAR50’de Sert Kayıp

Çin borsasında yapay zekâ ve çip üreticilerinin hisselerine yönelik satışlar 29 Ekim’de yeniden hızlandı. Şanghay’ın teknoloji ağırlıklı STAR50 endeksi sabah seansında yüzde 4,2, büyüme şirketlerinin izlendiği ChiNext Composite yüzde 3,6 geriledi. Aynı saatlerde Şanghay Bileşik Endeksi’nin kaybı yüzde 0,9, CSI300’ün düşüşü yüzde 1,2 düzeyindeydi. Bu fark, Çin hisse piyasasındaki baskının özellikle yüksek büyüme beklentisiyle fiyatlanan teknoloji şirketlerinde yoğunlaştığını gösteriyor.

Satışlar yalnızca bir günlük hareket değil. STAR50, haziran sonundaki zirvesinden ekim sonuna kadar yüzde 40’ın üzerinde değer kaybetti. Ancak bu oran bütün Çin borsasının veya bütün yapay zekâ şirketlerinin kaybı değil; Şanghay STAR piyasasının 50 büyük ve likit şirketini kapsayan endeksteki gerilemeyi ifade ediyor. Bugünkü satışları anlamak için endeksler arasındaki bu farkı görmek gerekiyor.

Çin teknoloji hisseleri neden diğer endekslerden daha fazla düştü?

29 Ekim’in sabah bölümünde teknoloji şirketlerinin kaybı geniş piyasanın birkaç katına çıktı. STAR50’nin yüzde 4,2’lik gerilemesiyle Şanghay Bileşik Endeksi’nin yüzde 0,9’luk düşüşü arasında 3,3 yüzde puan fark oluştu. 5G iletişim şirketlerini izleyen sektör endeksindeki kayıp ise yüzde 6,1’e ulaştı. Bu rakamlar gün içi gözlemlerdir; kapanış sonucu gibi kullanılmamalıdır.

Bir endeksin daha sert düşmesi mutlaka o endeksteki şirketlerin satışlarının aynı oranda azaldığı anlamına gelmiyor. İleriye dönük kâr beklentilerinin aşağı çekilmesi, hisselere ödenmek istenen fiyatı şirketlerin mevcut faaliyetlerinden daha hızlı değiştirebiliyor.

STAR50’deki yüzde 40’ı aşan kayıp ne anlatıyor?

Haziran sonunda yaklaşık 2.208 puan olan STAR50, 27 Ekim’de yaklaşık 1.252 puana kadar geriledi. İki seviye karşılaştırıldığında kayıp yaklaşık yüzde 43,3 ediyor. Başka bir ifadeyle zirvede 100 birim değer taşıyan örnek bir endeks yatırımı 56,7 birime düşmüş olurdu. Bu, işlem maliyetleri ve temettüler hariç yalnızca endeks seviyeleriyle yapılan bir karşılaştırma.

Yüzde 43,3 gerileyen bir yatırımın başladığı değere dönmesi için yüzde 43,3 değil, yaklaşık yüzde 76,4 yükselmesi gerekir. Çünkü hesap artık daha küçük bir taban üzerinden yapılır. Bu örnek, teknoloji hisselerinde büyük düzeltmelerin neden yalnızca birkaç iyi seansla telafi edilemediğini gösteriyor.

Yine de STAR50’nin sektörün tamamını temsil etmediğini unutmamak gerekiyor. Çin’in geniş ölçekli şirketlerini izleyen CSI300’ün haziran zirvesinden kaybı aynı dönemde yaklaşık yüzde 20’ydi. Teknoloji ağırlığı ve şirket değerlemeleri arasındaki fark, iki endeksin performansını birbirinden ayırdı.

ABD'de yapay zekâ hisseleri S&P 500'ün ne kadarını oluşturuyor? · Piyasalar Yapay zekâ hisseleri S&P 500’ün yarısına dayandı: Pay yüzde 49 JPMorgan'ın yapay zekâyla bağlantılı 41 şirketlik sepeti, S&P 500 piyasa değerinin yüzde 49'unu oluşturuyor. Ağırlıkların hesabı, bu geniş... →

Yapay zekâ talebi gerçekten mi azaldı, yoksa fiyatlar mı fazla yükseldi?

Çinli donanım üreticilerinde satışların tek bir doğrulanmış nedeni bulunmuyor. Yüksek şirket değerlemeleri, olası ihracat kısıtlamaları, yatırımcıların borç ve vergi yükümlülükleri ile gelecek dönem talebine ilişkin kaygılar aynı dönemde gündemde. Ancak fiyatların sert gerilemesi, veri merkezlerinin bugün çip alımını aynı ölçüde azalttığının kanıtı değil.

Burada iki farklı beklenti ayrılmalı. İlki, yapay zekâ kullanımının ve hesaplama kapasitesi ihtiyacının büyüyeceği düşüncesi. İkincisi, bu büyümeden pay alacak her çip veya ekipman şirketinin bugünkü yüksek değerlemesini hak edecek kadar kâr sağlayacağı varsayımı. İlk beklenti geçerli kalsa bile ikincisindeki bozulma hisselerde büyük düşüş yaratabilir.

Örneğin piyasa değeri yıllık kârının 100 katına çıkan bir şirket, kârını yüzde 30 artırsa bile yatırımcılar artık 60 kat çarpan ödemek istiyorsa hisse değeri gerileyebilir. Basitleştirilmiş hesapta başlangıçta 100 birim kâr ve 100 çarpanla 10.000 birim değerlenen şirket, 130 birim kâr ve 60 çarpanla 7.800 birim değere iner. Kâr artarken değer yüzde 22 düşmüş olur. Bu varsayımsal örnek belirli bir Çin şirketinin değerlemesi değildir.

Çip şirketleriyle Çin’in geniş borsası neden ayrışıyor?

Yapay zekâ donanımına odaklanan şirketler büyüme beklentisiyle, bankalar veya geleneksel sanayi şirketleri ise farklı kâr ve temettü dinamikleriyle fiyatlanıyor. 29 Ekim’de teknoloji hisselerinde sert satış görülürken daha geniş endekslerin daha sınırlı kayıp vermesi, yatırımcıların bütün Çin şirketlerini aynı risk kategorisine koymadığını gösteriyor.

Öte yandan gelişmenin yalnızca Fed kararına bağlanması da eksik olur. ABD’de faizlerin sabit bırakıldığı günün ardından Çin piyasası kendi teknoloji değerlemeleri ve çip sektöründeki rekabet tartışmaları nedeniyle küresel piyasalardan daha olumsuz ayrıştı.

IMF'nin yapay zekâ yatırımlarında değerleme ve finansman riski uyarısı · Dünya Ekonomisi IMF’den yapay zekâ uyarısı: Değerleme ve borç riski artıyor Uluslararası Para Fonu (IMF), yapay zekâ yatırımlarındaki büyümenin yavaşlaması hâlinde küresel finans piyasalarında sert satışlar görülebileceği uyarısında bulundu.... →

Çin yuanı bu satış dalgasında neden ayrıca izlenmeli?

Yabancı yatırımcı açısından Çin hisselerindeki yerel para cinsinden getiri ile dolar veya Türk lirası cinsinden getiri aynı olmayabilir. Hisse fiyatındaki düşüşe yuanın değer kaybı eşlik ederse yabancı para bazındaki zarar büyüyebilir; yuanın güçlenmesi ise kur etkisini ters yönde değiştirebilir. Ancak 29 Ekim’deki hisse satışlarının otomatik olarak yuanın da aynı oranda düştüğü anlamına gelmediğini belirtmek gerekiyor.

Çin yapay zekâ hisselerinde toparlanma için ne gerekiyor?

Tek başına sert düşüş, hisselerin ucuzladığını kanıtlamıyor. Fiyatla birlikte kâr tahminleri de geriliyorsa değerleme çarpanları sanıldığı kadar düşmemiş olabilir. Bu nedenle yeni bilançolarda satış büyümesinin yanında siparişlerin gerçekleşme hızı, brüt kâr marjları, araştırma ve üretim yatırımlarının nakit akışına etkisi izlenmeli.

Bugünkü veriler Çin’de bütün sektörleri kapsayan eşit şiddette bir düşüşten çok, teknoloji ve özellikle yapay zekâ donanım şirketlerinde yoğunlaşan bir yeniden fiyatlamaya işaret ediyor. STAR50’nin uzun dönem kaybı ile 29 Ekim’deki günlük hareketi ayrı okumak, hem düşüşün büyüklüğünü hem de yatırımcıların hangi beklentileri sorguladığını daha doğru gösteriyor.