Avrupa’da doğal gaz fiyatları, kış öncesinde arz güvenliğine ilişkin endişelerin artmasıyla yaklaşık dört yılın en yüksek seviyelerinde seyrediyor. Avrupa gaz piyasasının temel göstergesi Hollanda TTF’de vadeli fiyat, 20 Ekim sabahındaki işlemlerde megavatsaat başına 89,60 avroya çıkarak günlük yüzde 1,7 yükseldi. Piyasanın yeniden bu seviyelere ulaşması en son Aralık 2022’de görülmüştü.
Fiyatları yukarı taşıyan iki sorun aynı anda etkisini gösteriyor: Hürmüz Boğazı üzerinden sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatının sekteye uğraması ve Avrupa’nın kışa önceki yıllara göre daha düşük stokla hazırlanması. Enerji maliyetlerindeki artış, özellikle sanayi üretimi ve elektrik piyasası açısından yeni bir baskı yaratıyor.
Avrupa’da doğal gaz fiyatları neden yükseliyor?
Basra Körfezi’nden LNG taşıyan gemilerin ana geçiş yollarından biri Hürmüz Boğazı. Bölgedeki çatışmalar ve sevkiyat kısıtları, özellikle Katar kaynaklı LNG’nin küresel pazara ulaşmasını zorlaştırıyor. Avrupa’nın doğrudan bu kaynaktan aldığı gazın yanı sıra, Asya ülkeleriyle aynı alternatif LNG kargolarına talip olması da fiyatları etkiliyor.
Avrupa’da bir teslimatın aksaması, başka bölgelerden gaz satın alarak telafi edilebiliyor; ancak alternatif sevkiyatın taşıma maliyeti ve ulaşma süresi farklı. Kış yaklaşırken ihtiyaç duyulacak gazın zamanında temin edilememesi olasılığı, vadeli kontrat fiyatlarına risk primi olarak yansıyor.
20 Ekim’de Rabobank analistlerinin değerlendirmesine yer veren uluslararası piyasa akışında, tek bir gemi geçişinin fiyatı kısa süreli gevşetebileceği; buna karşılık yeni bir saldırının yükselişi hızlandırabileceği belirtildi. Bu oynaklık, piyasanın arz haberlerine ne kadar hassas hale geldiğini gösteriyor.
Avrupa’nın doğal gaz depoları ne kadar dolu?
Ekim ortasında Avrupa Birliği’nin doğal gaz depolarındaki doluluk oranı yaklaşık yüzde 74 düzeyindeydi. Beş yıllık aynı dönem ortalamasının yaklaşık yüzde 86 olması, depolardaki açığın yaklaşık 12 yüzde puana ulaştığını gösteriyor. Almanya’da doluluk oranının yaklaşık yüzde 61’e inmesi de başlıca tüketici ülkelerden birinin kışa daha sınırlı rezervle girdiğine işaret ediyor.
Örneğin 100 birim depolama kapasitesi üzerinden bakıldığında yüzde 74’lük doluluk, 26 birimlik boş alan demek. Aynı kapasite yüzde 86 dolu olsaydı boş alan 14 birim olacaktı. Bu fark kışın sert geçmesi durumunda ilave gaz tedarikinin önemini artırıyor; ancak tek başına gaz kesintisi yaşanacağını göstermiyor.
TTF fiyatı 2026’da ne kadar yükseldi?
Avrupa Merkez Bankasının temmuz ayında yayımladığı analizde, TTF fiyatlarının 2026’nın ilk aylarında megavatsaat başına yaklaşık 28–40 avro aralığında olduğu belirtilmişti. Bugünkü 89,60 avroluk fiyat, bu aralığın üst sınırına göre bile yaklaşık yüzde 124 daha yüksek.
Buradaki karşılaştırma yıl başından bu yana kesin getiri hesabı değil; yılın ilk aylarında gözlenen 40 avroluk örnek düzey ile 20 Ekim sabahındaki fiyat arasındaki farkı gösteriyor. Ayrıca 2022’deki enerji krizinde görülen tüm zamanların zirvesi ile Aralık 2022’den bu yana ulaşılan en yüksek seviye aynı şey değil.
Yüksek gaz fiyatları Türkiye’yi nasıl etkileyebilir?
Türkiye, doğal gaz ihtiyacının önemli bölümünü dışarıdan karşılıyor. Avrupa’daki TTF fiyatı, Türkiye’nin bütün ithalat sözleşmelerinde doğrudan kullanılan tek gösterge olmasa da küresel LNG maliyetlerinin seyrini anlamak açısından önemli.
Uluslararası LNG fiyatları uzun süre yüksek kalırsa spot piyasadan yapılan gaz alımlarının maliyeti artabilir. Bu durum ithalat faturası, enerji şirketlerinin maliyetleri ve doğal gaz kullanan sanayi kuruluşlarının rekabet gücü üzerinde baskı yaratabilir. Ancak TTF’deki yükseliş Türkiye’deki konut doğal gaz tarifesine aynı oranda ve otomatik olarak yansımaz; tarife kararları, sözleşme koşulları ve kamu fiyatlama politikası ayrıca belirleyici.
Avrupa sanayisindeki enerji maliyetlerinin yükselmesi de Türkiye açısından ikinci bir kanal oluşturuyor. Yüksek maliyetlerle üretim yapan Avrupalı şirketlerin talebi ve fiyatlama tercihleri, Avrupa’ya ihracat yapan Türk üreticiler için önem taşıyor.
Kış öncesinde fiyatlar daha da artar mı?
Fiyatların bundan sonraki seyri Hürmüz’deki gemi trafiğine, Avrupa’nın hava koşullarına, LNG ithalatına ve depolardan yapılacak çekişe bağlı. Sert bir kış veya yeni sevkiyat kesintileri fiyat baskısını artırabilir. Daha ılıman hava ve yeni arz kapasitesinin devreye girmesi ise piyasayı rahatlatabilir.
Rabobank, Körfez dışındaki yeni LNG ihracat kapasitesinin 2027’de yıllık yaklaşık 40 milyon ton artabileceğini öngörüyor. Ancak bu yeni kapasite, Avrupa’nın önündeki 2026–2027 kışının hemen başında bütün arz risklerini ortadan kaldırmıyor.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.