Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, ihracatçıların ve döviz kazandırıcı hizmet sunan firmaların döviz gelirlerini Türk lirasına çevirmesi karşılığında yararlandığı destek sistemini değiştirdi. Yeni dönemde bir şirketin ne kadar destek alabileceği, ürettiği katma değerle daha doğrudan bağlantılı olacak.
31 Temmuz’da sona ermesi beklenen yüzde 3’lük destek uygulaması da 31 Ocak 2027’ye kadar uzatıldı. İhracat bedellerinin yüzde 35’inin bankalar aracılığıyla Merkez Bankasına satılmasına ilişkin geçici uygulama aynı tarihe kadar devam edecek.
İçindekiler
Düzenlemenin firmaların katma değeri ve döviz pozisyonuyla ilgili hükümleri 1 Ekim 2026’da yürürlüğe girecek. Sistemin nasıl hesaplanacağına ilişkin ayrıntılar ise TCMB’nin yayımlayacağı Uygulama Talimatı ile netleşecek.
Yüzde 2 olarak korunacak
Yüzde 3; 31 Ocak 2027’ye kadar
Yüzde 35 olarak uygulanmaya devam edecek
Döviz dönüşüm desteğinde ne değişti?
Mevcut uygulamada firmalar, yurt dışından elde ettikleri dövizi belirlenen koşullarla Türk lirasına çevirdiklerinde destek ödemesi alabiliyordu. Yeni sistem bu desteği sürdürürken firmaların yararlanabileceği tutarı ürettikleri katma değerle ilişkilendiriyor.
Katma değer hesabında şirketin kârlılığı ve iş gücü maliyetleri dikkate alınacak. Böylece yalnızca yüksek miktarda döviz getiren değil, Türkiye’de üretim, istihdam ve kârlılık yaratan firmaların sistemde daha fazla alan bulması amaçlanıyor.
Buradaki önemli ayrıntı, hesaplama yönteminin henüz bütün teknik detaylarıyla açıklanmamış olması. Hangi finansal dönemin esas alınacağı, kârlılık ve iş gücü maliyetlerinin hangi ağırlıklarla hesaba katılacağı TCMB’nin Uygulama Talimatı yayımlandığında belli olacak.
Yüzde 3 destek kimlere ve nasıl ödeniyor?
Döviz dönüşüm desteğinin temel oranı yüzde 2 olarak korunuyor. Geçici olarak yüzde 3’e çıkarılan destek ödemesinin süresi ise altı ay daha uzatılarak 31 Ocak 2027’ye taşındı.
Bu düzenleme, her döviz bozduran şirketin herhangi bir koşul aranmadan yüzde 3 ek gelir elde edeceği anlamına gelmiyor. Firmanın yurt dışı kaynaklı dövizinin uygulama kapsamına girmesi, işlemin banka üzerinden gerçekleştirilmesi ve TCMB tarafından belirlenen şartların karşılanması gerekiyor.
Örneğin destek kapsamındaki 1 milyon dolarlık dövizin ilgili kur üzerinden Türk lirasına çevrildiği bir işlemde yüzde 3 oran, kur etkisi hariç 30 bin dolarlık karşılığa denk geliyor. Ancak firmanın yararlanabileceği gerçek tutar, katma değere dayalı limit ve diğer uygulama şartlarına göre belirlenecek.
Aracı ihracatçılar için ne değişecek?
Yeni modelin dikkat çeken taraflarından biri, ihracatı kendi adına gerçekleştiren ancak ürünü başka firmalardan tedarik eden aracı ihracatçılarla ilgili. Aracı ihracatçı kendi katma değer limitini doldurduğunda, yüksek katma değerli tedarikçisi adına da döviz dönüşüm işlemi yapabilecek.
Bu durumda destek aracı ihracatçıya değil, doğrudan tedarikçinin hesabına yatırılacak. Böylece ihracat geliri aracı firma üzerinden ülkeye girse bile üretimi ve istihdamı asıl gerçekleştiren tedarikçinin destekten pay alabilmesi mümkün olacak.
Uygulama özellikle dış satımını grup şirketi, dış ticaret firması veya başka bir aracı üzerinden yapan üreticiler açısından önem taşıyor. Buna karşılık hangi tedarikçilerin “yüksek katma değerli” kabul edileceği ve işlemlerde hangi belgelerin isteneceği henüz açıklanmadı.
Döviz almama taahhüdü neden kaldırıldı?
Eski sistemde destekten yararlanan firmalar belirli süre boyunca döviz almama taahhüdü veriyordu. Bu kural, ham madde veya ara malı ithal eden şirketlerin işini zorlaştırabiliyordu. Firma ihracat gelirini Türk lirasına çevirirken üretimini sürdürebilmek için yeniden döviz almak zorunda kalabiliyordu.
Yeni düzenleme bu taahhüdü kaldırıyor ancak döviz alımını tamamen serbest ve koşulsuz hâle getirmiyor. Bunun yerine şirketin toplam döviz pozisyonuna bakılacak. Başvurudan önce firmanın döviz pozisyonu, TCMB tarafından belirlenecek üst sınırı aşamayacak.
Başka bir ifadeyle şirketler ihtiyaç duyduklarında döviz alabilecek fakat yüksek döviz varlığı taşıyan firmaların aynı anda dönüşüm desteğinden yararlanmasının önüne geçilecek. Bu yaklaşım, günlük ticari ihtiyacı bulunan ihracatçı açısından eski kurala göre daha esnek olabilir.
Yüzde 35 ihracat bedeli satış zorunluluğu devam edecek
İhracat bedellerinin yüzde 35’inin bankalar aracılığıyla Merkez Bankasına satılmasına ilişkin uygulamanın süresi de 31 Ocak 2027’ye kadar uzatıldı. Süre uzatılmasaydı geçici düzenleme 31 Temmuz 2026 itibarıyla sona erecekti.
Bu yükümlülük, ihracat gelirlerinin belirli bölümünün düzenli şekilde döviz piyasasından çekilmesini sağlıyor. Bankalar ihracatçıdan aldıkları dövizi TCMB’ye aktarırken ihracatçı şirket karşılığında Türk lirası elde ediyor.
Uygulama Merkez Bankasının rezerv birikimine katkı sağlayabilirken şirketlerin nakit ve kur yönetimini de doğrudan etkiliyor. İthal girdi kullanan bir ihracatçı, gelirinin bir bölümünü Türk lirasına çevirdikten sonra ödeme zamanı geldiğinde yeniden döviz almak zorunda kalabiliyor.
Kur hareketlerinin şirketlerin dönüşüm kararları üzerindeki etkisi, güncel döviz kurları ve dönüşüm tarihindeki TCMB kuru birlikte değerlendirilerek izlenebilir.
Yeni düzenleme dolar kurunu etkiler mi?
Döviz dönüşüm desteğinin uzatılması ve yüzde 35 satış yükümlülüğünün devam etmesi, TCMB’ye düzenli döviz akışının sürmesini sağlayacak. Bu yönüyle karar, rezervler ve yurt içi döviz arzı açısından destekleyici bir çerçeve sunuyor.
Ancak düzenlemenin tek başına dolar/TL’de belirgin ve kalıcı bir düşüş yaratmasını beklemek gerçekçi olmaz. Kurun yönünde enflasyon, faiz politikası, yabancı sermaye hareketleri, enerji ithalatı ve yerleşiklerin döviz talebi çok daha geniş bir tablo oluşturuyor.
Kısa vadede asıl izlenecek veri, sistem üzerinden TCMB’ye ne kadar döviz satıldığı olacak. Katma değer limitleri nedeniyle destekten yararlanabilen döviz tutarı azalırsa rezerv katkısı beklenenden düşük kalabilir. Limitlerin geniş tutulması ise dönüşüm hacmini destekleyebilir.
Firmalar 1 Ekim’e kadar neyi bekleyecek?
Katma değere dayalı limit ve döviz pozisyonu şartı 1 Ekim’de devreye girecek. Bu tarihe kadar şirketlerin gözü, TCMB tarafından yayımlanacak Uygulama Talimatı’nda olacak.
Özellikle katma değer hesabının hangi bilançoya göre yapılacağı, şirket gruplarının birlikte mi ayrı mı değerlendirileceği ve döviz pozisyonu üst sınırının nasıl hesaplanacağı önem taşıyor. Aracı ihracatçı ile tedarikçi arasındaki işlemlerde istenecek belgeler de uygulamanın ne kadar kolay işleyeceğini belirleyecek.
Şimdilik kesin olan bölüm, yüzde 3 destek ve yüzde 35 satış oranının 31 Ocak 2027’ye kadar devam edecek olması. Yeni modelin firmalar arasındaki dağılımı nasıl değiştireceği ise teknik ayrıntılar açıklandıktan ve ilk dönüşüm verileri görüldükten sonra daha net anlaşılacak.
Canlı Döviz Kurları Döviz Piyasasında Son Durum Dolar, euro, sterlin ve diğer döviz kurlarındaki güncel alış-satış fiyatlarını inceleyin Kurları Gör →
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.