ABD ile Çin arasındaki ekonomik pazarlık, gelecek haftaki liderler zirvesinden önce New York’a taşınıyor. Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng başkanlığındaki heyet 19–23 Eylül tarihleri arasında ABD’de temaslarda bulunacak. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ve Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer’ın He ile 20 Eylül’de New York’ta görüşmesi planlanıyor.
Bu turu önceki temaslardan ayıran nokta, doğrudan 24 Eylül’de Washington’da yapılması planlanan Trump–Şi Cinping görüşmesinin ekonomik dosyasını hazırlayacak olması. Taraflar sıfırdan bir müzakere başlatmıyor. 2025 sonundan bu yana tarifeler, nadir toprak tedariki, tarım alımları ve teknoloji kısıtlamalarında geçici anlaşmalarla ilerleyen bir çerçeve var. New York masasında şimdi bu taahhütlerin ne kadarının çalıştığı ve liderler düzeyinde hangi yeni başlıkların sonuçlandırılabileceği konuşulacak.
İçindekiler
Nadir topraklar ticaret masasının en somut baskı noktası
ABD açısından en hassas başlıklardan biri Çin’den gelen nadir toprak elementleri ve kritik mineraller. Bu hammaddeler yarı iletkenlerden elektrikli araç motorlarına, savunma sistemlerinden veri merkezlerine kadar geniş bir üretim zincirinde kullanılıyor.
Washington son aylarda Çin’in ihracat izinlerinin fiili sevkiyata yeterince hızlı dönüşmediğinden şikâyet ediyor. Lisansı bulunan bazı tedarikçilerin dahi ABD’ye sevkiyatı yavaşlatması, şirketlerin yalnız resmî izinlere değil malzemenin gerçekten fabrikaya ulaşıp ulaşmadığına bakmasına yol açtı.
Bu konu Washington için klasik bir ticaret açığından daha hassas. Nadir toprak tedarikindeki birkaç haftalık aksama bile daha yüksek değerli otomotiv, havacılık veya savunma üretiminde gecikme yaratabiliyor. Çin ise küresel kritik mineral zincirindeki ağırlığını müzakere gücü olarak korumaya çalışıyor.
Yapay zekâ ilk kez ekonomik görüşmelerin merkezine yaklaşıyor
New York görüşmelerinde yapay zekâ da ayrı bir dosya olarak ele alınacak. Bessent, Çin tarafıyla açık ve kapalı ağırlıklı modelleri, iki ülkenin ortak risk olarak gördüğü alanları ve yapay zekâ sistemlerinin kötüye kullanımını sınırlayabilecek çerçeveleri görüşmeye açık olduklarını söyledi.
Bu başlık teknoloji rekabetinin geldiği noktayı gösteriyor. ABD bir taraftan Çin’in ileri çiplere ve stratejik teknolojiye erişimini sınırlamaya çalışırken, Amerikan şirketleri daha düşük maliyetli Çinli açık ağırlıklı modelleri test ediyor. Ticari rekabet ile güvenlik politikası aynı pazarda karşı karşıya geliyor.
Tarafların New York’ta kapsamlı bir yapay zekâ anlaşmasına varması beklenmiyor. Daha gerçekçi sonuç, hangi risklerin ortak zeminde konuşulabileceğinin belirlenmesi ve bu dosyanın Trump–Şi görüşmesine taşınacak çerçevesinin çizilmesi.
Tarife ateşkesi kasımda yeni bir karar gerektiriyor
ABD ile Çin arasındaki mevcut ticaret düzeninin önemli bölümü geçici tarihlere bağlı. Busan’da 30 Ekim 2025’te yapılan liderler görüşmesinin ardından ABD bazı Çin tarifelerini düşürmüş, Çin ise nadir toprak kontrolleri ve Amerikan tarım ürünlerine yönelik misilleme adımlarında geri çekilme taahhütleri vermişti.
Washington daha sonra yükseltilmiş karşılıklı tarifelerin askıya alınmasını 10 Kasım 2026’ya kadar uzattı. Bu takvim artık iki ülkenin önündeki yeni pazarlık eşiğine dönüşmüş durumda. New York görüşmelerinde mevcut ateşkesin uygulanması ve sonraki dönemde hangi ticaret kalemlerinde daha düşük tarife uygulanabileceği tartışılacak.
ABD tarafının son açıklamaları özellikle hassas olmayan ürünlerde ticaretin artırılması ve Amerikan üreticileri ile çiftçileri için Çin pazarına erişimin genişletilmesine odaklanıyor. Bu yaklaşım, stratejik ürünlerde sert kısıtlamaları korurken daha az hassas sektörlerde ticareti rahatlatmaya dayanıyor.
Mayıs anlaşmasının uygulanması da masada
İki ülke mayıs ayında ekonomik ilişkileri yönetmek için ABD-Çin Ticaret Kurulu ve Yatırım Kurulu adıyla iki yeni mekanizma oluşturmuştu. Aynı paket kapsamında Çin’in Amerikan tarım ürünleri alımlarını artırması, Boeing uçak siparişleri vermesi ve kritik mineral tedarikindeki sorunları azaltması yönünde taahhütler açıklanmıştı.
New York görüşmelerinin önemli taraflarından biri bu vaatlerin uygulama performansı olacak. ABD Ticaret Temsilciliği özellikle son dönemde verilen sözlerin takibini, hassas olmayan ürünlerde ticaretin geliştirilmesini ve Amerikan şirketlerinin Çin pazarına erişiminin artırılmasını görüşmelerin ana ekseni olarak tanımlıyor.
Piyasa açısından yeni bir anlaşmanın boyutundan önce mevcut taahhütlerin ne kadarının çalıştığı önemli. Nadir toprak sevkiyatındaki aksamalar devam ederken tarım, uçak ve diğer büyük alım kalemlerinde somut ilerleme sağlanması iki taraf arasındaki ekonomik tansiyonu düşürebilir.
24 Eylül görüşmesine hangi dosyalar taşınacak?
Çin Dışişleri Bakanı Vang Yi ile ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun 17 Eylül’de yaptığı telefon görüşmesinde de üst düzey temasların hazırlığı ele alındı. Pekin görüşmeyi, liderler arasındaki temas öncesinde iletişim kanallarının açık tutulduğu bir süreç olarak tanımladı.
Şi Cinping’in 24 Eylül’de Washington’da Trump ile görüşmesi planlanıyor. Çin tarafı ziyaret programının bütün ayrıntılarını henüz kamuoyuna açıklamış değil. New York’taki He Lifeng–Bessent–Greer görüşmesi bu nedenle ekonomik başlıklarda hangi dosyaların liderler düzeyine taşınacağını görmek açısından daha önemli hale geliyor.
Masadaki başlıklar birbirinden bağımsız değil. Nadir topraklarda daha düzenli sevkiyat, ABD’nin bazı ticaret kalemlerinde daha esnek davranmasının önünü açabilir. Yapay zekâ ve stratejik teknoloji ise aynı kolaylıkla pazarlık konusu yapılabilecek alanlar değil. İki tarafın New York’tan çıkaracağı çerçeve, 24 Eylül zirvesinde ticaret dosyasının ne kadar ilerleyebileceğini şimdiden gösterebilir.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.