Bazı Çinli nadir toprak ve kritik mineral tedarikçileri, geçerli ihracat lisanslarına sahip olmalarına rağmen ABD’ye sevkiyat yapmayı durdurdu. Konuya yakın üç kaynağın verdiği bilgilere göre kararlar ağustos ayından bu yana farklı şirketler tarafından alındı. Kesintinin toplam ihracat içindeki payı henüz bilinmiyor.
Sevkiyat engeli, savunma sanayisinden yarı iletken üretimine kadar uzanan tedarik zincirinde yeni bir belirsizlik yarattı. Etkilenen malzemeler arasında yttrium, tungsten, indiyum fosfit ve diğer özel metaller bulunuyor. ABD’ye yapılan yttrium ihracatı 2026’da hâlâ 2024 düzeyinin yaklaşık yarısında seyrediyor.
İçindekiler
Lisans var, sevkiyat yok
Çin, kritik minerallerin ihracatını lisans sistemiyle kontrol ediyor. İhracatçıların alıcıyı ve nihai kullanım alanını belgeleyerek yetkililerden izin alması gerekiyor. Son örneklerde lisansın verilmiş olması teslimat için yeterli olmadı. Bazı tedarikçiler jeopolitik gerilime taraf olmamak ve ürünlerin yaptırım kapsamındaki nihai kullanıcılara yeniden satılması riskinden kaçınmak amacıyla siparişleri geri çevirdi.
Diğer şirketlerin sevkiyat kararında Çin’in ağustos ayında Responsible Business Alliance ve bağlantılı denetim kuruluşlarına getirdiği yaptırımlar etkili oldu. Sektörde kullanılan tedarik zinciri incelemeleri, ABD merkezli Responsible Minerals Initiative tarafından geliştirilen standartlara dayanabiliyor. Çinli üreticiler söz konusu denetim bağlantısının kendilerini yaptırım riskiyle karşı karşıya bırakabileceğini değerlendiriyor.
Kaç tedarikçinin sevkiyatı durdurduğu ve kararların toplam ABD ithalatına etkisi açıklanmadı. Mevcut bilgiler, bütün Çinli üreticilerin ihracatı kestiği anlamına gelmiyor.
Yttrium sevkiyatı temmuzda yeniden başladı
Çin gümrük verileri, iki ay boyunca ABD’ye hiç yttrium gönderilmemesinin ardından temmuz ayında 27 tonluk sevkiyat yapıldığını ortaya koydu. Miktar, Ocak 2025’ten bu yana görülen ikinci en yüksek aylık seviye oldu. Yıllık toplam ise önceki dönemlerin altında kaldı. Bazı ABD şirketleri gerekli ihracat lisanslarını altı aydan uzun süre bekledi.
Çip, savunma ve enerji şirketleri neden etkileniyor?
Yttrium yüksek sıcaklığa dayanıklı alaşımlarda, lazer sistemlerinde, seramiklerde ve bazı enerji teknolojilerinde kullanılıyor. İndiyum fosfit hızlı veri iletişimi sağlayan optik bileşenler ve yarı iletkenlerde yer alıyor. Tungsten ise sertliği ve ısı direnci nedeniyle havacılık, savunma, makine ve elektronik üretiminde kritik girdiler arasında bulunuyor.
Malzemelerin küçük miktarlarda kullanılması ekonomik etkilerini sınırlamıyor. Üretim hattının devam edebilmesi için gerekli özel saflıkta ürün bulunamadığında, çok daha yüksek değerdeki çip, savunma ekipmanı veya enerji sistemi teslimatı gecikebiliyor. ABD’li şirketlerin alternatif tedarikçiye geçmesi de kısa sürede mümkün olmayabilir. Yeni kaynağın teknik yeterliliği, saflık standardı ve üretim kapasitesi ayrı ayrı test ediliyor.
24 Eylül görüşmesinin gündeminde
ABD Başkanı ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in 24 Eylül’de Washington’da yapması planlanan görüşme öncesinde kritik mineraller yeniden ticaret gündemine girdi. Bir ABD yetkilisi, Çin’in daha önce varılan ticaret mutabakatına uymadığı yönündeki kaygıların Pekin’e iletildiğini söyledi. Çin Dışişleri Bakanlığı ise ülkenin küresel kritik mineral tedarik zincirlerinin güvenliğini ve istikrarını korumaya bağlı olduğunu açıkladı.
Japonya’ya yapılan sevkiyatlarda da belirgin düşüşler görülüyor. Ocak-ağustos döneminde Çin’den Japonya’ya terbiyum ihracatı yapılmazken, geçen yılın aynı döneminde miktar 20 tondu. Galyum sevkiyatı yüzde 65, yttrium sevkiyatı yüzde 98 azaldı. Şirket bazındaki duruşların kapsamı ve ihracat lisanslarının fiili teslimata dönüşme hızı, 24 Eylül toplantısında verilecek mesajlarla daha netleşebilir.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.