ABD ile İran arasındaki diplomasi trafiği, Tahran’ın son teklifinin Başkan Donald Trump tarafından reddedilmesine rağmen yeniden hızlanabilir. Trump, ABD’li müzakerecilerin İran tarafıyla bu hafta yeni görüşmeler yapmasını beklediğini söyledi. Konuya yakın bölgesel kaynaklar da yeni dolaylı temasların pazartesi günü başlayabileceğini belirtiyor.
Yeni görüşme ihtimali tarafların anlaşmaya yaklaştığı anlamına gelmiyor. Son temaslarda İran, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve nükleer müzakerelere dönüş için Washington’a bir paket sundu. ABD yönetimi ise nükleer program konusunda daha ileri tavizler istiyor. Son teklifin reddedilmesine rağmen Katar’ın yürüttüğü arabuluculuk devam ediyor.
İçindekiler
İran’ın reddedilen teklifinde ne vardı?
New York’taki dolaylı görüşmelere ilişkin aktarılan çerçeveye göre İran, ABD’nin deniz ablukasını kaldırması, petrol satışlarına yönelik yaptırımları gevşetmesi ve bölgesel ateşkesin yeniden kurulması halinde Hürmüz Boğazı’nı bir hafta içinde yeniden açmayı teklif etti.
Aynı paket nükleer görüşmelerin yeniden başlatılmasını da içeriyordu. Trump teklifi kabul etmediğini açıklarken müzakere kanalının kapanmadığını da gösterdi. Pazar günü yaptığı açıklamada yeni görüşmeler beklediğini söyledi.
Washington ile Tahran arasındaki ayrılık, müzakerenin hangi başlıkla başlaması gerektiği konusunda yoğunlaşıyor. İran ilk adımda Hürmüz, petrol yaptırımları ve ablukanın kaldırılmasını öne çıkarıyor. ABD tarafı ise nükleer programda somut tavizlerin anlaşmanın parçası olmasını istiyor.
Katar yeniden iki taraf arasında mesaj taşıyor
ABD’nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında geçen hafta New York’ta dolaylı temaslar yapıldı. Katar yetkilileri görüşmeler sırasında iki taraf arasında mesaj taşıdı.
Arabuluculuk hafta sonunda da devam etti. Bölgesel kaynaklara göre Katar, İran’ın ilk teklifinde değişiklik yapılması için Washington ve Tahran ile ayrı ayrı temas kurdu. Yeni turun da doğrudan bir ABD-İran zirvesinden çok bu dolaylı format üzerinden ilerlemesi bekleniyor.
Arakçi de İran’ın diplomatik çözüm arayışını sürdürdüğünü ve Washington’dan arabulucular üzerinden resmi yanıt beklediğini açıkladı. Trump’ın teklifi reddetmesi bu süreci durdurmuş değil, ancak yeni metinde tarafların hangi koşullarda yaklaşabileceği henüz bilinmiyor.
Hürmüz’deki petrol akışı savaş öncesi seviyenin çok altında
Piyasa açısından görüşmelerin en önemli taraflarından biri Hürmüz Boğazı. Basra Körfezi’ndeki üreticilerin dünya pazarlarına erişiminde kritik konumdaki boğaz, 2026 boyunca petrol arzındaki jeopolitik risk priminin ana kaynaklarından biri oldu.
ABD Enerji Enformasyonu İdaresi’nin güncel verileri bozulmanın boyutunu ortaya koyuyor. Hürmüz’den geçen petrol ve diğer sıvı yakıtların günlük hacmi 2025’in son çeyreğinde ortalama 21,6 milyon varildi. 2026’nın ilk çeyreğinde 14,9 milyon varile, ikinci çeyrekte ise 4,9 milyon varile geriledi.
Bu rakam, 2025’in ilk yarısındaki 20 milyon varilin üzerindeki normal akışla kıyaslandığında ciddi bir düşüşe işaret ediyor. Alternatif boru hatları kaybın yalnız bir bölümünü karşılayabildiği için Hürmüz’deki tanker trafiğinin normale dönmesi küresel arz açısından doğrudan önem taşıyor.
Petrol piyasası için görüşmeden çok fiili geçiş önemli
Trump, hafta sonunda Hürmüz’den savaşın başlamasından bu yana en yüksek petrol hacimlerinden birinin geçtiğini söyledi. ABD’li yetkililer de tanker hareketlerinde son günlerde artış olduğunu belirtiyor. Buna rağmen birkaç günlük yüksek sevkiyat, boğazdaki normal ticaret düzeninin geri döndüğü anlamına gelmiyor.
Enerji piyasasının izleyeceği veri müzakere masasındaki açıklamalardan çok günlük tanker geçişinin ne kadar istikrarlı hale geldiği olacak. Hürmüz’de sürekli ve güvenli bir akış sağlanması, bölgedeki arz riskini ve navlun maliyetlerini aşağı çekebilir. Geçişlerin yeniden aksaması ise aynı risk primini kısa sürede geri getirebilir.
Yeni görüşmelerin bu açıdan iki ayrı sonucu var. Diplomatik kanalın açık kalması bölgesel gerilimin tırmanma ihtimalini sınırlayabilir. Öte yandan Washington ile Tahran’ın nükleer program, yaptırımlar ve Hürmüz konusunda hâlâ farklı şartlar ileri sürmesi, hızlı bir anlaşmayı garanti etmiyor.
Pazartesi günü yeni dolaylı temas ihtimali var
Katar’ın arabuluculuk girişimleri sonuç verirse ABD ve İran heyetleri arasındaki yeni tur pazartesi günü başlayabilir. Görüşmenin saati, katılımcıları ve kesin formatı henüz resmen açıklanmış değil.
İlk aşamada aranacak gelişme kapsamlı bir nihai anlaşmadan çok, yeni bir teklif metninin ortaya çıkıp çıkmayacağı olacak. İran Hürmüz’ün yeniden açılması karşılığında abluka ve petrol yaptırımlarında değişiklik isterken Washington nükleer dosyada daha güçlü taahhüt talep ediyor.
Petrol piyasası açısından pazarlığın sonucu doğrudan ölçülebilir bir veriye bağlanıyor: 2025’in son çeyreğinde günlük 21,6 milyon varil olan Hürmüz petrol akışı, 2026’nın ikinci çeyreğinde 4,9 milyon varile kadar indi. Diplomatik ilerlemenin enerji piyasasında gerçek karşılık bulması için tanker geçişlerinin yeniden bu eski ölçeğe yaklaşması gerekiyor.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.