Petrol piyasasında birkaç ay boyunca ana soru Hürmüz Boğazı’ndan ne kadar ham petrol geçebildiğiydi. Ekim ayına gelindiğinde fiziksel akış belirgin biçimde toparlandı ancak fiyatı yukarıda tutan sorun ortadan kalkmadı. Bu kez baskı üretimden çok petrolü alıcıya ulaştırmanın maliyetinde yoğunlaşıyor.
Orta Doğu’dan Asya’ya ham petrol taşıyan büyük tankerlerin günlük kiralama maliyeti savaş öncesinde yaklaşık 30 bin dolar düzeyindeyken 1,2 milyon dolara kadar çıktı. Yaklaşık 40 katlık artış, bazı kargolarda taşıma maliyetinin teslim edilmiş petrol fiyatının yüzde 27’sine yaklaşmasına neden oluyor.
Hürmüz’de petrol akışı yüzde 80’e kadar toparlandı
Petrol arzındaki fiziksel tablo birkaç ay öncesine göre daha iyi. Reuters’ın aktardığı verilere göre Hürmüz Boğazı üzerinden geçen ham petrol miktarı günlük yaklaşık 14,2 milyon varile ulaştı. Bu miktar savaş öncesindeki akışın yaklaşık yüzde 80’ine karşılık geliyor.
Normal şartlarda böyle bir toparlanmanın arz endişesini ve petrol üzerindeki risk primini belirgin biçimde azaltması beklenirdi. Ancak sevkiyatın yeniden başlaması, eski lojistik düzenin de aynı ölçüde geri geldiği anlamına gelmiyor. Tanker arzı, sigorta maliyetleri, gemiden gemiye transferler ve alternatif rotalar her varilin taşıma maliyetini yükseltiyor.
| Gösterge | Önceki seviye | Son durum |
|---|---|---|
| Körfez-Asya tanker ücreti | Yaklaşık 30 bin $/gün | 1,2 milyon $/güne kadar |
| Hürmüz ham petrol akışı | Savaş öncesi normal seviye | Yaklaşık %80’i |
| Navlunun teslim fiyatındaki payı | Normal dönemde sınırlı | Yaklaşık %27’ye kadar |
Bir varilin fiyatı artık yalnız petrol fiyatından oluşmuyor
Brent fiyatı ham petrolün uluslararası referans değerini gösteriyor ancak rafinerinin ödediği gerçek maliyet bununla sınırlı değil. Fiziksel bir kargonun maliyetine navlun, savaş riski sigortası, liman ve transfer ücretleri ile kullanılan rotanın süresi de ekleniyor.
Taşıma giderinin nihai maliyetin dörtte birine yaklaşması bu farkı olağanüstü seviyeye taşıyor. Brent fiyatı gerilese bile tanker ve sigorta maliyetlerinin yüksek kalması, özellikle Körfez petrolüne bağımlı Asyalı rafinerilerin ham madde maliyetinin aynı hızda düşmesini engelleyebilir.
Suudi Arabistan petrol fiyatını düşürerek navlunu dengelemeye çalışıyor
Taşıma maliyetindeki sıçrama üretici ülkelerin fiyatlamasına da yansımaya başladı. Saudi Aramco, kasım teslimi Arab Light petrolünün Asya satış fiyatını varil başına 3 dolar indirerek Oman/Dubai göstergesinin 5 dolar altına çekti. Bu seviye yaklaşık 6 yılın en düşük resmi satış fiyatına işaret ediyor.
Daha ağır Suudi petrol türlerinde indirim varil başına 5 dolara kadar çıktı. Fiziksel petrol ucuzlatılırken taşıma maliyetinin yükselmesi, alıcının toplam faturasındaki değişimin daha sınırlı kalmasına yol açabiliyor. Üreticinin verdiği fiyat indiriminin bir bölümü böylece navlun tarafından geri alınıyor.
Petrolün yeni darboğazı rafinerilere kadar uzanıyor
Sorun yalnız ham petrol tankerleriyle sınırlı değil. Orta Doğu ve Rusya’daki rafineri kesintileri özellikle dizel gibi ürünlerde küresel sistemi sıkıştırıyor. Ham petrolün bulunabilir olması, onu işleyecek rafineri kapasitesi veya ürünü tüketici pazarına taşıyacak lojistik ağ aynı hızda toparlanmadığında fiyat üzerindeki baskıyı tamamen ortadan kaldırmıyor.
Suudi Arabistan da Hürmüz riskini azaltmak için Doğu-Batı boru hattı, Yanbu terminali ve gemiden gemiye transfer yöntemlerini daha yoğun kullanıyor. Bu sistem petrolün ihracatını sürdürüyor ancak doğrudan ve düzenli tanker rotasına kıyasla daha fazla operasyon, gemi ve zaman gerektiriyor.
Türkiye için risk Brent fiyatından daha geniş
Türkiye’nin enerji ithalat maliyetini yalnız Brent petrolün ekrandaki fiyatı belirlemiyor. Akdeniz ve Karadeniz’e gelen kargoların navlun maliyeti, ürün marjları, rafineri fiyatları ve döviz kuru da nihai maliyet zincirinin parçaları.
Körfez-Asya hattındaki 1,2 milyon dolarlık tanker ücreti Türkiye’ye yapılan her sevkiyata doğrudan uygulanamaz. Buna rağmen küresel tanker filosunun daha pahalı rotalarda bağlanması kullanılabilir gemi kapasitesini azaltarak diğer güzergâhlardaki navlun tekliflerini de yukarı çekebilir. Petrol akışı normale yaklaşırken fiyatların neden aynı hızda eski seviyelere dönmediğini açıklayan temel mekanizmalardan biri artık bu lojistik maliyet.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.