Küresel Dizel Fiyatları Rekor Kırdı, Arz Baskısı Sürüyor

Küresel dizel piyasası, ham petrol fiyatlarındaki günlük gerilemeye rağmen arz sıkışıklığının etkisiyle rekor seviyelere çıktı. Avrupa’da dizel vadeli fiyatları geçen haftayı tüm zamanların en yüksek düzeyinde kapattı. ABD’de ortalama perakende dizel fiyatı ise eylül ayında ilk kez galon başına 6 dolar sınırını geçti.

Dizelin 2026 başından bu yana Avrupa’da iki kattan fazla değer kazanması, sorunun yalnızca ham petrolün varil fiyatından kaynaklanmadığını gösteriyor. Rafineri kapasitesi, ürün stokları ve ihracat rotalarındaki kesintiler, motorin fiyatını petrolden ayrıştıran başlıca unsurlar haline geldi.

Orta Doğu’dan dizel ihracatı yarıya indi

Kpler verilerine göre Orta Doğu’nun dizel ihracatı mart-ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yarı yarıya gerileyerek günlük ortalama 800 bin varile düştü. Bölgenin 2025’te Avrupa’nın dizel ithalatının yaklaşık yüzde 41’ini karşılamış olması, kaybın Avrupa piyasasında neden güçlü hissedildiğini açıklıyor.

Orta Doğu’daki çatışmalar rafineri üretimini ve deniz taşımacılığını aksatırken, Kızıldeniz üzerinden yapılan yüklemeler de baskı altında kaldı. Bu rota özellikle Suudi Arabistan kaynaklı dizel ihracatı için önemli. Akıştaki yeni bir kesinti, zaten sınırlı olan spot kargo arzını daha da daraltabilir.

Uluslararası Enerji Ajansı, birçok rafinerinin kapasite sınırına yakın çalıştığına işaret ediyor. ABD rafinerileri ağustos sonunda son sekiz yılın en yüksek çalışma oranına ulaşmasına rağmen stok açığı kapanmadı. Başka bir ifadeyle, talebi karşılamak için yalnızca üretimi biraz daha artırma seçeneği giderek daralıyor.

ABD stokları beş yıllık ortalamanın yüzde 15 altında

ABD’de dizel ve benzeri distilat stokları geçen hafta yaklaşık 600 bin varil artarak 96,97 milyon varile yükseldi. Buna karşın seviye, eylül ayının ikinci haftasına ait beş yıllık ortalamanın yaklaşık yüzde 15 altında kaldı. Pompa fiyatının galon başına 6 doları aşmasında, yüksek rafineri kullanımına rağmen stokların mevsim normallerine dönememesi etkili oluyor.

Avrupa’da da tablo benzer. Amsterdam-Rotterdam-Antwerp bölgesindeki dizel stokları 10 Eylül itibarıyla yılın bu dönemi için kaydedilen en düşük seviyeye indi. Söz konusu bölge Avrupa’nın başlıca rafineri ve depolama merkezi olduğu için buradaki stoklar kıtanın kısa vadeli tedarik dengesini okumada yakından izleniyor.

Rusya yasağı ve Asya fiyatları baskıyı büyütüyor

Dünyanın ABD’den sonra ikinci büyük dizel ihracatçısı olan Rusya, Ukrayna’nın rafinerilere yönelik saldırılarının üretimi düşürmesi üzerine temmuz ayında dizel ihracatını yasakladı. Rus ürünlerine önemli ölçüde bağımlı olan Türkiye ve Brezilya gibi alıcıların alternatif kargo arayışına yönelmesi, diğer tedarik merkezlerindeki rekabeti artırdı.

Asya’da gösterge dizel swap fiyatı 18 Eylül’de varil başına yaklaşık 180 dolar seviyesindeydi. Bu rakam mart ayında görülen 200 doların üzerindeki zirvenin altında, ancak çatışma öncesindeki düzeyin yaklaşık iki katı. Çin’in dizel ihracatı nisan-haziran döneminde yıllık yüzde 26 azalırken, ağustosta günlük 320 bin varille yaklaşık iki buçuk yılın en yüksek seviyesine çıktı. Ağustostaki toparlanma küresel açığı tamamen kapatmaya yetmedi.

Petrolün düşmesi neden motorine hemen yansımıyor?

Ham petrol, rafinerinin girdi maliyetini belirliyor. Dizel fiyatında ise bu girdiye ek olarak rafineri kapasitesi, ürün verimi, depolama seviyesi ve taşıma maliyeti etkili oluyor. Pazartesi günü Brent petrolün 100 dolar çevresine gerilemesi bu nedenle dizel piyasasındaki rekoru tek başına tersine çevirmedi.

Dizel, ağır taşımacılık, tarım, madencilik ve bazı sanayi süreçlerinde temel yakıt. Fiyatların kalıcı biçimde yüksek kalması, lojistik maliyetleri üzerinden mal fiyatlarına da yansıyabilir. Önümüzdeki haftalarda Kızıldeniz’deki sevkiyatlar, Rusya’nın ihracat yasağı ve Avrupa ile ABD stoklarındaki değişim, rekor fiyatların sürüp sürmeyeceğini belirleyecek.