Türkiye, Rus motorin anlaşmasından pay alacak: İndirim gelir mi?

Türkiye, ABD ile Rusya arasında varılan motorin tedarik anlaşmasından pay alacak. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın 18 Ekim’de gündeme gelen açıklaması, Rus motorininin yeniden uluslararası piyasaya sunulmasının Türkiye’nin akaryakıt tedarikine de yansıyacağını ortaya koydu. Ancak Türkiye’ye ne kadar motorin ayrıldığı, teslimat takvimi ve fiyat koşulları henüz açıklanmadı.

Anlaşmanın küresel piyasaya ilk aşamada 300 bin tonun üzerinde motorin sağlaması planlanıyor. Rusya’nın kasım ve sonraki dönemler için açıkladığı ek miktarlarla birlikte ilk üç aşamadaki toplam tedarik en az 1,8 milyon tona ulaşıyor. Türkiye’nin bu miktarın ne kadarını alacağı bilinmediğinden, açıklamadan hareketle doğrudan bir pompa indirimi hesaplamak mümkün değil.

Türkiye, Rusya’dan ne kadar motorin alacak?

Bakan Bayraktar, anlaşmanın Türkiye açısından enerji arz güvenliğini desteklediğini belirtti. Rusya zaten Türkiye’nin petrol ve petrol ürünleri tedarikinde önemli ülkelerden biri. Yeni düzenleme, mevcut ticari ilişkilerin yanı sıra küresel motorin piyasasındaki kısıtlamaların gevşemesinin Türkiye’ye sağlayabileceği imkânları gündeme getiriyor.

Türkiye için ayrılan tonaj henüz kamuoyuna duyurulmadı. Bu eksiklik, anlaşmanın fiyatlara olası etkisini değerlendirirken önemli. Örneğin Türkiye’nin toplam sevkiyattan yüzde 10 veya yüzde 20 pay alacağına ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor. Bu tür oranları gerçekleşmiş anlaşma şartları gibi kullanmak yanıltıcı olur.

Üstelik tedarik anlaşmasının varlığı ile ürünün Türkiye’deki limanlara teslim edilmesi arasında ticari ve lojistik aşamalar bulunuyor. Ürün fiyatı, taşıma maliyeti, teslimat noktası ve ödeme koşulları, ithalatın gerçek maliyetini belirleyecek.

Rusya’nın motorin planında kaç ton yakıt bulunuyor?

ABD Başkanı Donald Trump’ın 9 Ekim’de duyurduğu plana göre Rusya ilk aşamada 300 bin tonun üzerinde motorin sağlayacak. Kasım için 500 bin ton, sonraki aşamada ise 1 milyon tonluk ek sevkiyat açıklandı. Daha uzun vadede 3 milyon tonluk bir tedarik hedefinden de söz edildi; bu hedefin gerçekleşmesi Rus rafinerilerinin üretim kapasitesine bağlı.

Varil karşılıkları, bir ton motorinin yaklaşık 7,46 varil olduğu varsayımıyla hesaplandı. Yoğunluğa bağlı olarak sonuç değişebilir. Açıklanan miktarlar sevkiyat planını gösteriyor; hepsi teslim edilmiş ürün anlamına gelmiyor.

Bu hesap Türkiye’nin alacağı yakıt miktarını da göstermiyor. Türkiye’ye ayrılan payın açıklanmasıyla birlikte, sevkiyatın ülkenin motorin tüketimi ve ithalat ihtiyacı karşısındaki ağırlığı daha sağlıklı hesaplanabilecek.

Motorin fiyatlarında indirim beklenmeli mi?

Yeni Rus tedariki uluslararası motorin piyasasında arzı artırabilirse fiyatlar üzerindeki baskının bir bölümünü hafifletebilir. Türkiye’de pompa fiyatına yansıma içinse özellikle Akdeniz piyasasındaki motorin ürün fiyatının ve dolar/TL kurunun nasıl değiştiğine bakılması gerekiyor.

Ham petrol fiyatındaki hareket, motorinin rafineri çıkış fiyatına her zaman aynı oranda yansımıyor. Rafineri kapasitesindeki kesintiler, stokların seviyesi ve gemi taşımacılığı maliyetleri, motorinin kendi arz-talep dengesini oluşturuyor.

Goldman Sachs’ın 13 Ekim’de değerlendirdiği Rus motorin planında da küresel fiyatlar üzerinde büyük bir düşüş beklenmiyordu. Banka, daha geniş çaplı stratejik rezerv salımının rafine ürün fiyatlarında daha güçlü etki oluşturabileceğini hesaplamıştı.

İlgili analiz · Enerji Haberleri Goldman Sachs: Rus dizeli fiyatlarda büyük düşüş yaratmaz Goldman Sachs, Rusya'nın açıkladığı dizel sevkiyatlarının küresel fiyatlarda belirgin bir düşüş yaratmasını beklemiyor. Bankaya göre Avrupa'nın stratejik stoklardan... →

Türkiye’nin anlaşmadan pay alması, özellikle tedarik kanallarının çeşitlenmesi açısından olumlu değerlendirilebilir. Buna karşılık yeni sevkiyatın doğrudan litre başına belirli bir indirim sağlayacağını söylemek için ticari fiyat ve teslimat bilgileri gerekiyor.

Pompa fiyatında 1 TL düşüş ne kadar tasarruf sağlar?

Motorinde herhangi bir indirim kesinleşmiş değil. Ancak olası bir fiyat değişiminin sürücülerin harcamasına etkisi, litre başına tutar üzerinden kolayca hesaplanabiliyor.

Hesaplama notu: Tablodaki indirimler tamamen örnek amaçlıdır. Açıklanmış veya kesinleşmiş bir motorin fiyat değişikliğini ifade etmiyor.

Akaryakıt piyasasının son dönemdeki oynaklığı bu ayrımı önemli kılıyor. Nitekim 10 Ekim’de motorinin litre fiyatına 6,39 TL zam yapılırken benzin fiyatında 96 kuruşluk indirim gerçekleşmişti. İstanbul Avrupa Yakası’nda motorin 96,59 TL seviyesine çıkmıştı. Aynı gün iki yakıtın zıt yönde hareket etmesi, rafine ürün piyasalarının ayrı ayrı fiyatlanabildiğini gösterdi.

PiyasaDetay’ın motorine 6,39 TL zam ve benzine indirim haberinde bu fiyat değişiminin 50 litrelik depo üzerindeki etkisi de hesaplanmıştı.

Türkiye için asıl kazanç tedarik güvenliği olabilir

ABD ile Rusya arasındaki anlaşma, Ukrayna savaşı sonrasında Rus enerji ürünlerine getirilen sınırlamalar nedeniyle önem taşıyor. Yeni düzenlemeler Rus motorininin belirli ticari kanallardan yeniden piyasaya ulaşmasını kolaylaştırırken, daha önce uygulamaya konulmuş yaptırımların tamamının ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.

Türkiye açısından erişilebilir tedarikçi sayısının artması, bir bölgede rafineri veya sevkiyat sorunu çıktığında alternatif ürün bulmayı kolaylaştırabilir. Bu avantajın büyüklüğü, Türkiye’ye ayrılan miktarın yanı sıra ürünün hangi şartlarda alınacağına bağlı.

Rusya’nın üretim tarafında da sorunlar bulunuyor. Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları ve tesislerdeki kesintiler, açıklanan ihracat miktarlarının gerçekleşmesi açısından risk oluşturuyor. Planlanan motorinin sevkiyat takviminde gecikme yaşanması, fiyatlara beklenen rahatlamayı sınırlayabilir.

Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarının önemli girdilerinden biri olan Brent petrolün güncel hareketi de bu gelişmeyle birlikte izlenebilir. Ancak Brent fiyatı tek başına motorinin pompa fiyatını belirlemiyor.

Türkiye’nin motorin payında hangi bilgiler eksik?

Türkiye’nin anlaşmadan pay alacağının açıklanmasının ardından ticari açıdan üç bilgi öne çıkıyor: Türkiye’ye ayrılacak kesin tonaj, teslimat tarihi ve ürünün ithalat maliyeti. Bu bilgiler netleşmeden Türkiye’deki motorin arzına katkıyı sayısal olarak ölçmek mümkün olmayacak.

İlk aşamada açıklanan 300 bin tonun üzerindeki küresel sevkiyatın hangi ülkelere dağıtılacağı da fiyat etkisi açısından önemli. Mevcut ticaret güzergâhlarındaki ürünün yalnızca alıcısının değişmesiyle, dünya piyasasına gerçekten ek arz girmesi aynı sonucu yaratmayabilir.

Bayraktar’ın açıklaması Türkiye’nin anlaşmanın dışında kalmayacağını ortaya koyuyor. Akaryakıt tüketicileri için somut sonuç ise Türkiye’ye yapılacak sevkiyatların miktarı, rafine ürün fiyatları ve döviz kurundaki değişimle şekillenecek.