Küresel kömür piyasasında fiyatların yükselmesi Türkiye’deki elektrik santralleri için aynı sonucu doğurmuyor. İthal kömürle üretim yapan tesisler yakıtı döviz cinsinden satın alırken yerli linyitle çalışan santrallerin maliyet yapısı farklı. Kömür fiyatındaki artışın şirket bilançosuna yansımasını değerlendirmek için önce bu ayrımı yapmak gerekiyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının verilerine göre Türkiye 2025 yılında kömürden 120,86 milyar kWh elektrik üretti. Bunun 76,59 milyar kWh’lik kısmı ithal kömürden, 44,26 milyar kWh’lik kısmı yerli kömürden sağlandı. Hesaplandığında ithal kömürün kömür kaynaklı üretimdeki payı %63,4. Toplam elektrik üretimindeki karşılığı ise yaklaşık %21,6.
150 dolarlık kömür 180 dolara çıkarsa maliyet ne olur?
31 Ekim’de yayımlanan BofA değerlendirmesinde Newcastle termik kömürünün ton fiyatı yaklaşık 150 dolar olarak ele alındı. Bu seviye bir referans gösterge; Türkiye’deki her santral aynı kömürü aynı fiyatla almıyor. Kömürün kalori değeri, yükleme limanı, navlun, sözleşme vadesi ve kur riski nihai maliyeti değiştiriyor.
Fiyat etkisini görmek için basit bir üretim hesabı yapalım. Bir santralin 1 MWh elektrik üretmek için 0,40 ton kömür tükettiğini varsayalım. Ton fiyatının 150 dolardan 180 dolara çıkması, yalnız yakıt kaleminde MWh başına 12 dolar ek maliyet yaratır. Yıllık 1 milyon MWh üretimde bunun karşılığı 12 milyon dolardır. Bu varsayımsal hesapta santral verimliliği, kömürün ısıl değeri ve başka işletme giderleri sabit tutuluyor; belirli bir şirketin gerçekleşmiş maliyeti değildir.
| Varsayımsal yakıt hesabı | Kömür 150 $/ton | Kömür 180 $/ton |
|---|---|---|
| 1 MWh için kömür tüketimi | 0,40 ton | 0,40 ton |
| 1 MWh yakıt gideri | 60 dolar | 72 dolar |
| 1 milyon MWh üretimde yakıt gideri | 60 milyon dolar | 72 milyon dolar |
Buradaki 12 dolarlık fark, elektrik satış fiyatı yükselmediği takdirde üreticinin marjından karşılanır. Serbest piyasada elektrik fiyatlarının da yükselmesi maliyetin bir kısmını telafi edebilir. Uzun vadeli satış sözleşmesi bulunan bir tesisin hareket alanı ise farklıdır.
Borsadaki enerji şirketlerini aynı sepete koymamak gerekiyor
Örneğin Çan2 Termik’in Çanakkale’deki santrali yerli linyite dayanıyor. ODAŞ’ın enerji faaliyetlerinde pay sahibi olduğu bu yapı ile ithal kömürü limandan satın alan bir tesisin Newcastle fiyatına doğrudan duyarlılığı aynı değildir. Yerli kömür işletmecisinde madencilik, personel, bakım ve taşıma giderleri daha ön plana çıkarken ithal kömür santralinde dolar bazlı yakıt ve navlun bedeli belirleyicidir.
Diğer taraftan yüksek küresel kömür fiyatları, doğal gaz santrallerinin elektrik üretim maliyetiyle birlikte piyasa takas fiyatına da yansıyabilir. Bu etki elektrik üreticisine gelir desteği sağlarken elektrik tüketen sanayi şirketlerinin maliyetini artırabilir. Hangi tarafın kazandığını anlamak için yakıt türü kadar şirketin elektrik satışını hangi fiyat ve sözleşmeyle yaptığına da bakmak gerekiyor.
Küresel fiyat artışının gerekçelerini ve BofA’nın gaz-kömür karşılaştırmasındaki 350 dolar eşiğinin ne anlama geldiğini önceki analizimizde ayrıntılı ele almıştık. Bu tutar kömür için ilan edilmiş bir hedef fiyat değil; belirli doğal gaz koşullarında iki yakıtın maliyetlerini karşılaştırmaya yönelik teorik sınır.
Türkiye’nin kömür ithalatı açısından hesap neden önemli?
2025’te ithal kömürle üretilen 76,59 milyar kWh elektrik üzerinden bir düşünce deneyi yapılabilir. Her MWh için 0,40 ton kömür tüketildiği kabul edilirse yaklaşık 30,6 milyon ton yakıta denk gelir. Küresel kömür fiyatında ton başına 10 dolarlık artış, aynı miktar ve yakıt niteliği varsayımı altında yaklaşık 306 milyon dolarlık ilave yakıt maliyeti anlamına gelir. Bu, Türkiye’nin gerçek ithalat faturası tahmini değildir; ithalatın tamamının spot Newcastle fiyatıyla yapılmadığını özellikle hesaba katmak gerekir.
Önümüzdeki finansallarda elektrik üreticileri için bakılacak kalemler açık: santralin yakıt tedarik maliyeti, ürettiği MWh, elektrik satışından elde ettiği birim gelir ve faaliyet kâr marjı. Kömür fiyatları yükselirken üretim miktarı azalıyor veya piyasa elektrik fiyatı aynı kalıyorsa ithal yakıt kullanan tesislerde marj baskısı daha belirgin olabilir.
Piyasa verileri Emtia fiyatları Petrol ve diğer emtia göstergelerindeki güncel fiyat hareketlerini karşılaştırın. İncele →Türkiye’nin elektrik üretiminde ithal kömürün ağırlığı, küresel fiyat hareketini yalnız emtia piyasasının konusu olmaktan çıkarıyor. Maliyet etkisinin ilk adresi ithal yakıtla çalışan santraller; nihai bilanço etkisi ise bu maliyetin elektrik satış fiyatlarına ne ölçüde yansıdığına bağlı.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.