ABD Merkez Bankası (Fed), yatırım fonlarının taşıdığı risklere ilişkin dikkat çekici bir tablo ortaya koydu. 13 Kasım 2026 tarihli Finansal İstikrar Raporu’na göre hedge fonların kullandığı kaldıraç, verilerin tutulmaya başlandığı 2013’ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Üstelik risk yalnızca bu fonlarla sınırlı değil: özel kredi fonlarının büyümesi, teknoloji şirketlerinin borçlanması ve yapay zekâ yatırımlarına yoğunlaşan portföyler, olası bir piyasa sarsıntısının nasıl yayılabileceği sorusunu öne çıkarıyor.
Fed Yönetim Kurulu üyesi Michael Barr’ın 16 Kasım’daki açıklamaları da bu tabloya yeni bir boyut ekledi. Barr, yapay zekâ yatırımlarında sert bir fiyat düzeltmesinin yüksek kaldıraçlı yatırımcıları aynı anda varlık satmaya zorlayabileceğine dikkat çekti. Peki bu gelişmeler neden yalnızca ABD’deki büyük fonları değil, küresel piyasaları takip eden yatırımcıları da ilgilendiriyor?
İçindekiler
Hedge fonlarda kaldıraç 2013’ten beri en yüksek seviyede
Kaldıraç, bir fonun kendi sermayesinin üzerinde pozisyon taşımasını sağlayan borçlanma ve türev işlem yöntemlerini ifade ediyor. Kazanç ihtimalini büyütebildiği gibi zararları ve nakit ihtiyacını da hızlandırabiliyor. Fed’in raporunda özellikle büyük hedge fonlarda yoğunlaşan bu riskin altı çizildi.
Raporun sunduğu ayrı bir veri setinde hedge fonların brüt varlık değeri 2012’de yaklaşık 4 trilyon dolardan 2026’da yaklaşık 13 trilyon dolara çıktı. Bu rakam, yatırımcının fonlara yatırdığı net para miktarı değil; fonların tuttukları brüt varlıkların büyüklüğü. Brüt ve net varlık arasındaki farkın genişlemesi, borçlanma ve kaldıraç kullanımının artmasıyla uyumlu.
Özel kredi fonları 2,6 trilyon doları aştı
Fed’in yeni muhasebe kapsamına aldığı özel kredi araçlarının toplam finansal varlıkları 2012’de yaklaşık 350 milyar dolarken 2025 sonunda 2,6 trilyon doların üzerine çıktı. Bu araçlar aynı tarihte ABD işletmelerine yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık kredi sağlıyordu. Özel kredi, bankalar dışında faaliyet gösteren fon ve kuruluşların şirketlere doğrudan finansman vermesini kapsıyor.
Bu alandaki temel mesele, fonun yatırımcısına sunduğu para çekme imkânı ile portföydeki kredilerin ne kadar hızlı nakde dönüştürülebileceği arasındaki fark. Fed, bazı halka açık olmayan sürekli vadeli özel kredi fonlarında para çekme taleplerinin son dönemde gerilediğini, ancak çekim sınırlamalarının sürdüğünü ve net fon akımlarının negatif kaldığını belirtti. Bu durum bütün özel kredi fonlarının ödeme sıkıntısı yaşadığı anlamına gelmiyor.
Yapay zekâ hisseleri neden fon riskine dönüştü?
Fed’in eylül ve ekim aylarında 23 piyasa katılımcısıyla yaptığı risk araştırmasında yapay zekâyı finansal istikrar açısından önemli bir risk olarak gösterenlerin oranı %87’ye çıktı. İlkbahardaki araştırmada bu oran %50 idi. Bunun bir piyasa katılımcısı anketi olduğunu, Fed’in %87 olasılıkla kriz beklediği anlamına gelmediğini vurgulamak gerekiyor.
| Katılımcıların belirttiği risk | İlkbahar 2026 | Sonbahar 2026 |
|---|---|---|
| Yapay zekâ | %50 | %87 |
| Riskli varlıklarda düzeltme | %35 | %52 |
| Uzun vadeli faizlerin yükselişi | %20 | %48 |
| Siber saldırılar | %20 | %43 |
Katılımcıların kaygısı yalnızca teknoloji hisselerinin pahalı görünmesi değil. Veri merkezlerinin finansmanında kullanılan karmaşık sözleşmeler, şirketlerin birbirlerine yatırım yapıp aynı kaynakla birbirlerinden hizmet satın almaları ve yüksek tutarlı uzun vadeli yükümlülükler de finansal bağları zorlaştırıyor.
Michael Barr’ın 16 Kasım açıklamasına göre büyük yapay zekâ şirketlerinin bilanço dışında izlenen potansiyel azami sözleşmesel yükümlülüklerinin nominal değeri 3 trilyon doları aşıyor. Bu tutar, gerçekleşmiş zarar ya da vadesi hemen gelmiş nakit borç olarak değerlendirilmemeli. Barr’ın dikkat çektiği risk, yatırım beklentilerinin aniden değişmesi durumunda birbirine bağlı finansman yapılarının fiyat hareketini büyütebilmesi.
Bir fonun satışı neden başka piyasayı etkileyebilir?
Örneğin yüksek kaldıraçla teknoloji hissesi taşıyan bir fon, fiyatlar hızla gerilediğinde pozisyonunu azaltmak zorunda kalabilir. Yeterli nakdi yaratmak için yalnızca zarar eden teknoloji hissesini değil, daha kolay satabildiği devlet tahvilini veya başka hisseleri de elden çıkarabilir. Böylece başlangıçta tek sektörde görülen satış baskısı farklı varlık gruplarına taşınabilir.
Bu bir gerçekleşmiş kriz senaryosu değil, finansal piyasalardaki olası bulaşma mekanizmasının açıklaması. Fed de bankacılık sisteminin genel olarak sağlam ve dayanıklı olduğunu, büyük bankaların sermaye düzeylerinin güçlü kaldığını belirtiyor. Uyarının odağı, bankaların derhal sorun yaşayacağı iddiasından çok, banka dışı finansal kuruluşlardaki riskin bağlantılar yoluyla yayılabilmesi.
Fon yatırımcısı neye bakmalı?
İlk kontrol noktası fonun adından çok portföyündeki gerçek risk: kaldıraç kullanımı, birkaç hisseye aşırı yoğunlaşma, likit olmayan varlıkların payı ve para çekme koşulları. Benzer getiriyi elde eden iki fonun olası piyasa şokundaki davranışı bu göstergeler nedeniyle birbirinden farklı olabilir.
Özellikle yüksek kaldıraçlı stratejiler ile uzun vadeli özel kredilere yatırım yapan araçların, günlük alınıp satılabilen geleneksel yatırım fonlarıyla aynı risk yapısında olmadığı unutulmamalı. Fed’in raporu Türkiye’deki bütün TEFAS fonları için toplu bir risk kararı da içermiyor; açıklamalar esas olarak ABD finansal sistemindeki yapılar ve küresel bağlantılar üzerine.
Sonuç olarak Fed’in mesajı, fonlardan genel bir çıkış çağrısı değil. Yüksek değerleme, kaldıraç ve likidite uyuşmazlığı bir araya geldiğinde küçük bir fiyat hareketinin neden beklenenden büyük sonuç yaratabileceğini hatırlatıyor. Bu üç riskin aynı anda birikip birikmediği, önümüzdeki dönemde fon piyasalarının en önemli izleme başlıklarından biri olacak.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.