Eylül ayında tüketici sepetindeki fiyat hareketleri iki farklı yönde sertleşti. TÜİK verilerine göre fiyatı en fazla artan seçilmiş kalem yüzde 25,79 ile yükseköğretim eğitimi olurken, en büyük düşüş yüzde 24,41 ile taze turunçgillerde gerçekleşti.
Eğitim-öğretim döneminin başlamasıyla yükseköğretim, öğrenci konaklaması ve okul servisleri artış listesinin üst sıralarına yerleşti. Akaryakıt fiyatlarında da çift haneli yükseliş görülürken taze meyve ve sebzedeki gerileme, eylül enflasyonunun diğer tarafındaki belirgin hareketi oluşturdu.
Eylülde en çok yükseköğretim eğitimi pahalandı
Yükseköğretim eğitimi fiyatları bir önceki aya göre yüzde 25,79 arttı. İkinci sırada yüzde 23,31 ile taze hurma, incir ve tropikal meyveler bulunurken, yatılı okullar, üniversiteler ve diğer eğitim kurumlarındaki konaklama hizmetlerinde aylık artış yüzde 19,99 oldu.
Okul servislerinde yüzde 16,04’lük yükseliş yaşanmasıyla eğitim dönemiyle bağlantılı 3 ayrı kalem ilk 4 sıraya girdi. Eylül ayındaki fiyat hareketinin bu bölümünde yeni akademik yılın başlaması belirginleşti.
| Eylülde fiyatı en çok artan kalemler | Aylık değişim |
|---|---|
| Yükseköğretim eğitimi | %25,79 |
| Hurma, incir ve tropikal meyveler, taze | %23,31 |
| Yatılı okul, üniversite ve diğer eğitim konaklama hizmetleri | %19,99 |
| Okul servisleri | %16,04 |
| Motorin | %12,93 |
| Margarin | %12,23 |
| Benzin | %11,55 |
| Görsel-işitsel abonelik, kiralama ve çevrim içi yayın hizmetleri | %10,30 |
| Kömür, kömür briketi ve turba | %9,84 |
| Yakacak odun, pelet ve briketler | %8,48 |
Motorin ve benzindeki artış yüzde 10’u aştı
Eylül listesinin dikkat çeken diğer bölümü enerji oldu. Motorin fiyatları aylık yüzde 12,93, benzin yüzde 11,55 yükseldi. Isınma tarafında kömür ve benzeri ürünlerde yüzde 9,84, yakacak odun ve peletlerde ise yüzde 8,48 artış kaydedildi.
Akaryakıtın önemi yalnız pompa fiyatından kaynaklanmıyor. Taşımacılık maliyetleri üzerinden mal ve hizmet fiyatlarına yayılabilen enerji hareketleri, fiyat baskısının sonraki aylara aktarılması açısından da takip ediliyor. Buna rağmen eylül ayında manşet TÜFE artışı yüzde 1,84 ile bu kalemlerdeki çift haneli yükselişlerin oldukça altında kaldı.
Turunçgiller bir ayda yüzde 24,41 ucuzladı
Fiyatı düşen ürünlerde ise taze gıda ağırlığı öne çıktı. Turunçgillerin fiyatı ağustosa göre yüzde 24,41 gerilerken taze veya soğutulmuş diğer sebzelerde düşüş yüzde 17,62 oldu. Diğer taze meyvelerde yüzde 13,12, yumrulu sebzelerde yüzde 11,78 fiyat gerilemesi kaydedildi.
Ulaştırma hizmetlerinde de düşüşler görüldü. Yurt dışı hava yolu yolcu taşımacılığı yüzde 12,96, yurt içi hava yolu taşımacılığı yüzde 6,80 ucuzladı. Sürücüsüz araç kiralama fiyatlarındaki aylık düşüş ise yüzde 9,22 oldu.
| Eylülde fiyatı en çok düşen kalemler | Aylık değişim |
|---|---|
| Turunçgiller, taze | -%24,41 |
| Diğer sebzeler, taze veya soğutulmuş | -%17,62 |
| Diğer meyveler, taze | -%13,12 |
| Yurt dışı hava yolu yolcu taşımacılığı | -%12,96 |
| Yumrulu sebzeler | -%11,78 |
| Sürücüsüz araç kiralama | -%9,22 |
| Canlı, taze, soğutulmuş veya dondurulmuş balık | -%8,89 |
| Sert ve yumuşak çekirdekli taze meyveler | -%8,41 |
| Yurt içi hava yolu yolcu taşımacılığı | -%6,80 |
| Yeşil baklagil sebzeleri, taze veya soğutulmuş | -%6,61 |
Yüzde 25,79’luk artış TÜFE’nin aynı oranda yükseldiği anlamına gelmiyor
Ürün ve hizmet listesindeki sert oranlarla aylık enflasyon arasında önemli bir fark bulunuyor. TÜFE sepetindeki her kalemin ağırlığı aynı olmadığı için yükseköğretimdeki yüzde 25,79’luk artışın manşet enflasyona etkisi de yüzde 25,79 olmuyor.
Aynı mekanizma fiyatı düşen ürünler için de geçerli. Turunçgillerdeki yüzde 24,41’lik gerileme tüketicinin ilgili ürüne ödediği fiyat açısından güçlü bir düşüş olsa da toplam TÜFE üzerindeki etkisi ürünün endeksteki ağırlığı kadar gerçekleşiyor.
Eylül ayında bu farklı hareketlerin toplamında tüketici fiyatları aylık yüzde 1,84 arttı. Yıllık enflasyon ise ağustostaki yüzde 31,51 seviyesinden yüzde 29,73’e gerileyerek yeniden yüzde 30’un altına indi.
Eylül enflasyonunda eğitim ve enerji ile taze gıda ayrıştı
Alt kalemler manşet rakamın arkasındaki iki farklı eğilimi gösteriyor. Eğitim dönemine bağlı hizmetlerde ve akaryakıtta sert fiyat artışları görülürken mevsimsel taze gıda ürünlerindeki düşüşler aylık fiyat baskısını aşağı yönde dengeledi.
Bu nedenle eylül ayındaki yüzde 1,84’lük TÜFE artışını tek bir ürün grubuyla açıklamak mümkün değil. Eğitim, enerji ve bazı hizmetler yukarı yönde güçlü hareket ederken meyve, sebze ve hava yolu fiyatlarındaki gerileme aynı ay içinde ters yönde çalıştı.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.