Enflasyon %29,77 ama hangi ürünlere daha fazla zam geldi?

Türkiye’de ekim enflasyonu yıllık yüzde 29,77 olarak açıklandı. Ancak ekim ayında market ve manav alışverişi yapanların karşılaştığı fiyat hareketi genel ortalamadan daha yüksek. TÜİK’e göre gıda ve alkolsüz içeceklerin fiyatı bir ayda yüzde 3,50 arttı. Genel TÜFE artışı ise yüzde 2,58’de kaldı.

Gıdanın etkisi sadece fiyat artışının büyüklüğünden kaynaklanmıyor. Gıda ve alkolsüz içecekler grubu, ekim ayındaki toplam yüzde 2,58’lik enflasyona 0,84 yüzde puan katkı yaptı. Başka bir deyişle aylık enflasyonun yaklaşık üçte biri bu gruptan geldi. Konut grubunun katkısı 0,34, ulaştırmanın 0,36 puan oldu. Üç grubun toplam katkısı 1,54 puana ulaşıyor.

İstanbul’da ekimde en çok hangi ürünler zamlandı?

Ürün bazında daha ayrıntılı görünüm için İstanbul Ticaret Odasının ekim perakende fiyatları araştırmasına bakıldığında taze sebzelerde çok daha sert artışlar görülüyor. Salatalık yüzde 50,71, domates yüzde 36,98 zamlandı. Test kitaplarında yüzde 27,35, sivri biberde yüzde 27,15, çarliston biberde yüzde 26 artış kaydedildi.

Bu ürün oranları İTO’nun İstanbul perakende fiyat verisidir; TÜİK’in Türkiye geneli TÜFE ürün sıralaması değildir. Aynı dönemi ölçseler de iki kurumun endeks kapsamı ve yöntemi farklı.

İTO’nun izlediği 336 ana ürünün 231’inde fiyatlar yükseldi, 29’unda geriledi. Özellikle taze sebzedeki fiyat sıçraması ekimde alışveriş sepetine yansıyan baskının neden manşet enflasyondan farklı hissedilebildiğini anlatıyor. Yine de yüzde 50,71’lik salatalık artışının TÜFE’yi tek başına aynı oranda yükseltmesi söz konusu değil; endeksteki her harcamanın ağırlığı farklı.

Hangi ürünlerin fiyatı düştü?

İstanbul araştırmasında limonun fiyatı yüzde 26,21 geriledi. Fındık içinde yüzde 9,92, elma fiyatında yüzde 8,50, üzümde yüzde 7,65 ve kuru soğanda yüzde 4,97 düşüş görüldü. Aynı sebze-meyve pazarında bazı ürünler sert pahalanırken bazılarının ucuzlaması, mevsim ve arz koşullarının ürün bazında farklı sonuçlar yaratabildiğini gösteriyor.

TÜİK’in ülke geneli araştırmasında da fiyat hareketleri geniş bir alana yayıldı: 174 alt sınıfın 134’ünde artış, 29’unda düşüş, 11’inde değişmeme kaydedildi. Bu sınıflar, tek bir ürünün mağaza fiyatını değil benzer mal ve hizmetlerden oluşan grupları ölçüyor.

Enflasyonu asıl hangi harcamalar yukarı çekti?

Yıllık tarafta gıda fiyatları yüzde 27,73, ulaştırma yüzde 36,39, konut ve enerjiyle ilgili harcamalar yüzde 40,24 arttı. Ancak yıllık enflasyona katkı hesabında sıralama değişiyor: gıda 6,81 puan, ulaştırma 6,10 puan, konut 4,71 puan katkı yaptı. Bu üç grup birlikte yıllık yüzde 29,77’lik enflasyonun 17,62 puanını açıklıyor.

Buradaki fark basit: Bir ürünün ne kadar zamlandığı ile ortalama hanenin o ürün grubuna ne kadar harcama yaptığı aynı şey değil. Gıdanın aylık yüzde 3,50’lik artışı, yüksek sepet ağırlığı nedeniyle aylık enflasyonda büyük paya sahip. Dar bir ürün grubunda daha yüksek bir zam ise toplam endekste sınırlı etki oluşturabilir.

PiyasaDetay’ın eylül enflasyonu analizinde gıda, konut ve ulaştırmanın yıllık toplam katkısı 17,53 puandı. Ekimde bu değer 17,62 puana yükseldi. Böylece yıllık enflasyon yalnızca 0,04 puan artarken bu üç temel harcamanın toplam katkısı 0,09 puan yükselmiş oldu.

Eylülde fiyatı en çok artan ve düşen ürünler: Önceki ayın tablosu · Ekonomi Eylülde fiyatı en çok artan ve düşen ürünler belli oldu Eylül ayında tüketici sepetindeki fiyat hareketleri iki farklı yönde sertleşti. TÜİK verilerine göre fiyatı en fazla artan seçilmiş... →

Ekim verisinin tüketici bütçesi açısından en açık sonucu, genel enflasyonun bir ayda yüzde 2,58 artmasına rağmen temel ihtiyaç grubundaki artışın daha hızlı olması. İstanbul’daki ürün fiyatları da bu tabloya somut örnekler veriyor. Manşet rakamın yanında market sepetini ve ürünlerin endeksteki ağırlığını birlikte görmek, fiyat değişimlerinin günlük yaşama etkisini anlamayı kolaylaştırıyor.