Antalya’daki iki haftalık iklim zirvesinin sonuna gelindiğinde masada yalnızca bir metin tartışması kalmamıştı. Ülkeler, kömür, petrol ve doğal gazın geleceği konusunda aynı cümleye bile imza atamadı. 9 Kasım’da başlayan Birleşmiş Milletler COP31 görüşmeleri, planlanan 20 Kasım kapanışını iki gün aştıktan sonra 22 Kasım Pazar günü ortak bir nihai siyasi karar kabul edilmeden tamamlandı.
Avrupa Birliği, Birleşik Krallık ve bazı gelişmekte olan ülkeler, fosil yakıtlardan uzaklaşmayı açıkça anmayan taslağa karşı çıktı. Petrol ve gaz üreticisi ülkelerin itirazlarıyla metinden çıkarılan ifadeler son aşamada geri getirilemedi. Ortaya çıkan sonuç, iklim politikasının bütününün ortadan kalkması değil; gelecek yılların enerji dönüşümüne yön vermesi beklenen yeni ortak siyasi yol haritasının onaylanamaması oldu.
Antalya’daki anlaşma neden çöktü?
Görüşmelerin ilk taslaklarında fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılmasına yönelik daha açık ifadeler vardı. Ancak sonraki sürümlerde bu ifadeler çıkarıldı. Son öneride önceki iklim zirvelerinde alınmış kararlara atıf yapılıyor, kömür, petrol ve doğal gazın azaltılması konusunda yeni ve belirgin bir taahhüt yer almıyordu.
AB’nin itirazı da bu noktada yoğunlaştı. Avrupa tarafı, küresel ısınmanın başlıca nedeni olan fosil yakıtların adının bile geçmediği bir kapanış belgesinin ilerleme sayılamayacağını savundu. Petrol üreticisi ülkeler ise enerji dönüşümünün hızına, uygulanacak teknolojiye ve bazı sektörlerin ekonomik ihtiyaçlarına farklı yaklaştı. İklim finansmanının nasıl artırılacağına ilişkin görüş ayrılıkları da uzlaşmayı zorlaştırdı.
Türkiye ve Avustralya’nın eş başkanlık düzeni içinde yürütülen müzakereler neredeyse 200 ülkenin görüşlerini bir araya getirmeye çalışıyordu. COP kararlarında geniş uzlaşı aranması, güçlü itirazların bulunduğu bir metnin kabulünü fiilen engelledi. Sonuçta Antalya için hazırlanan ortak kapanış metni kabul edilmedi.
Enerji şirketleri için hangi belirsizlik ortaya çıktı?
Bir şirket, elektrik santrali, rafineri ya da büyük ölçekli temiz enerji projesine yatırım yaparken yalnız bugünkü emtia fiyatına bakmaz. Karbon maliyetlerinin hangi hızla artacağı, fosil yakıt kullanımına yönelik kuralların sıkılaşıp sıkılaşmayacağı ve kamu desteklerinin ne kadar süreceği de yatırım hesabının parçasıdır.
COP31’in sonuçsuz kalması bu alanlarda küresel ölçekte daha net bir ortak sinyal verilmesini engelledi. Ancak bunun sonucunda petrol şirketlerinin bütün yatırımlarını büyüteceği ya da yenilenebilir enerji projelerinin duracağı sonucuna varılamaz. Avrupa Birliği’nin mevcut emisyon düzenlemeleri, ülkelerin kendi enerji hedefleri ve daha önce alınan iklim kararları yürürlükte kalıyor.
Belirsizlik özellikle uzun vadeli yatırım kararlarında önem taşıyor. Elektrik şebekeleri, depolama sistemleri, sanayi elektrifikasyonu ve karbon azaltım projeleri yüksek başlangıç sermayesi gerektiriyor. Ortak uluslararası çerçevenin zayıflaması, bu yatırımları her ülkede aynı biçimde etkilemese de finansman varsayımlarını yeniden gözden geçirmeye neden olabilir.
Karbon yakalama neden tartışmanın merkezine yerleşti?
Antalya’daki görüşmelerde yalnız fosil yakıtlardan çıkışın hızı değil, atmosferden karbon uzaklaştırma ve sanayi tesislerinde emisyon yakalama teknolojilerinin rolü de tartışıldı. Bazı ülkeler bu yöntemlerin geçiş sürecinde önemli olduğunu savunurken çevre örgütleri ve kimi delegasyonlar, bu teknolojilere fazla ağırlık verilmesinin petrol ve gaz kullanımının azaltılmasını geciktirebileceği uyarısında bulundu.
Finansal açıdan iki yaklaşım farklı yatırım alanları yaratıyor. Karbon yakalama ve depolama tesislerinde mühendislik, boru hattı, depolama alanı ve izleme hizmetleri öne çıkarken doğrudan fosil yakıt tüketiminin azaltılması elektrik şebekeleri, yenilenebilir üretim ve enerji verimliliği yatırımlarına öncelik verebilir. Bu teknolojiler birbirini her durumda dışlamıyor; yatırımın ekonomik karşılığı sektörün emisyon yapısına ve uygulanacak kurallara bağlı.
Türkiye’nin enerji planlarında ne değişir?
Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapması, zirvedeki anlaşmazlığın yurtiçinde açıklanan hedefleri otomatik olarak geçersiz kıldığı anlamına gelmiyor. Elektrikleşme, yenilenebilir enerji kurulu gücü ve şebeke yatırımları için ulusal planlar ayrı biçimde ilerleyebilir. Öte yandan uluslararası kalkınma bankaları ve iklim fonlarının finansman şartları, proje seçimi üzerinde etkili olmaya devam edecek.
Örneğin yeni santral kapasitesi oluşturmak tek başına yeterli değil. Üretilen elektriğin tüketim bölgelerine taşınması, depolama ve bağlantı izinlerinin zamanında tamamlanması gerekiyor. Avrupa’da enerji projelerinin izinlerini hızlandırmaya yönelik son uzlaşı, küresel COP kararlarından bağımsız olarak bu altyapı sorununun nasıl ele alınabildiğini gösteriyor.
Borsa İstanbul’da enerji ekipmanları, elektrik iletimi ve yenilenebilir enerji alanında faaliyet gösteren şirketler için yalnızca zirve açıklamalarına bakarak sipariş veya kâr tahmini yapmak doğru olmaz. Gerçekleşen yatırım kararları, ihale sonuçları, yeni sözleşmeler ve finansman maliyeti daha ölçülebilir göstergeler.
Petrol fiyatı bu karardan hemen etkilenir mi?
COP31’de anlaşma sağlanamaması, kısa vadede Brent petrolün mutlaka yükseleceği anlamına gelmiyor. Petrol fiyatlarında yakın dönemde küresel arz, OPEC+ üretim politikası, tüketim talebi ve sevkiyat güvenliği daha doğrudan belirleyiciler. İklim zirvelerinin etkisi çoğunlukla uzun vadeli yatırım ve talep beklentilerinde ortaya çıkıyor.
Antalya’dan çıkan en somut sonuç, ülkelerin enerji dönüşümünün hızında ve maliyetin nasıl paylaşılacağında henüz ortak bir çizgide buluşamamış olması. Bundan sonraki süreçte dikkat edilmesi gereken, zirvede uzlaşılamayan başlıkların ulusal düzenlemeler ve yeni finansman anlaşmalarıyla ne ölçüde ilerleyebileceği. Enerji piyasası açısından mesele yalnızca hangi metnin kabul edilmediği değil, yatırımcıların hangi kuralları esas alarak milyarlarca dolarlık karar vereceği.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.