Türkiye’nin Akkuyu’dan sonra hayata geçirmeyi planladığı nükleer santral yatırımlarında ortak seçimi yeni bir aşamaya geldi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Kanada ve Güney Kore ile ileri düzeyde görüşmeler yürütüldüğünü ve önümüzdeki aylarda yeni projelerin ortaklarının belirlenmesini beklediğini açıkladı. Görüşmeler Sinop ve Trakya’da planlanan büyük ölçekli santrallere odaklanıyor.
Antalya’daki COP31 İklim Zirvesi sırasında Bloomberg Television’a konuşan Bayraktar, iki ülkenin sunduğu nükleer teknolojilere ilişkin değerlendirmelerde önemli ilerleme sağlandığını söyledi. Türkiye’nin aradığı yalnızca bir reaktör tedarikçisi değil: Elektrik üretim maliyetini rekabetçi tutacak, finansmanı sürdürülebilir kılacak ve tedarik zincirinde farklı ülkelere bağımlılığı azaltacak bir proje modeli.
Kanada ve Güney Kore nükleer santral görüşmelerinde öne çıktı
Bayraktar’ın son açıklaması, uzun süredir birden fazla ülkeyle yürütülen görüşmelerde Kanada ve Güney Kore’nin daha belirgin konuma geldiğini gösteriyor. Türkiye daha önce Çin ve Rusya ile de Sinop ve Trakya projelerine ilişkin temasları sürdürüyordu. Ancak son değerlendirmelerde iki ülkenin teknoloji teklifleri öne çıkıyor.
Görüşmelerin ileri aşamaya ulaşması, herhangi bir ülkeye inşaat sözleşmesinin verildiği anlamına gelmiyor. Hangi ülkenin hangi santral projesinde ortak olacağı, yatırım tutarı, ünitelerin kesin kapasitesi ve elektrik satış koşulları henüz açıklanmadı. Bakanın birkaç aylık takvimi de kesinleşmiş inşaat başlangıcı değil, ortak seçimine ilişkin beklenti.
İki projenin yerleri bakımından da ayrım var. Sinop’ta Karadeniz kıyısında, Trakya’da ise Türkiye’nin kuzeybatısında büyük ölçekli nükleer enerji kapasitesi planlanıyor. Bakanlık daha önce Sinop sahasının hazırlık çalışmalarında ileride olduğunu, buna karşılık artan elektrik talebi açısından Trakya’nın da öncelik taşıdığını açıklamıştı.
Güney Kore ile finansman anlaşması zaten imzalandı
Güney Kore seçeneğinin arkasında son günlerde atılmış somut bir adım bulunuyor. 3 Kasım’da Türkiye Nükleer Enerji AŞ (TÜNAŞ) ile Güney Kore İhracat-İthalat Bankası (KEXIM), nükleer güç projelerinin finansmanında iş birliği mutabakatı imzaladı. Aynı ziyaret sırasında iki ülke nükleer enerji dahil geniş bir enerji iş birliği çerçevesinde de uzlaştı.
KEXIM mutabakatı, projeler için olası kredi ve finansman modellerinin birlikte değerlendirilmesine olanak tanıyor. Ancak bu belge, belirli bir santral için kredi tutarının kesinleştiği veya Koreli şirketlere yapım sözleşmesi verildiği anlamına gelmiyor. Güney Kore’nin büyük elektrik şirketlerinden KEPCO ile yürütülen teknik ve ekonomik değerlendirmeler de devam ediyor.
Kanada tarafında CANDU teknolojisi ve emeklilik fonları gündemde
Kanada’nın teklifi ise CANDU reaktör teknolojisi etrafında şekilleniyor. Mart ayında TÜNAŞ ile Kanada merkezli AtkinsRéalis arasında CANDU teknolojisinin Türkiye’de kullanılabilirliğinin incelenmesine yönelik mutabakat imzalanmıştı. Bunun ardından iki ülke enerji iş birliğini daha geniş bir çerçeveye taşıdı.
Bayraktar’ın 10 Kasım’daki açıklamasındaki yeni ayrıntı, Kanadalı emeklilik fonlarıyla finansman görüşmelerinin de yürütülmesi. Nükleer santrallerin yüksek başlangıç yatırımı ve uzun inşaat süreleri düşünüldüğünde, yalnızca teknolojinin uygunluğu değil sermayenin hangi vadeyle ve maliyetle sağlanacağı da tekliflerin rekabet gücünü belirliyor.
Emeklilik fonlarıyla görüşme yapılması, herhangi bir fonun projeye yatırım taahhüdünde bulunduğu anlamına gelmiyor. Fonların adı, yatırım miktarı ve olası ortaklık payları henüz açıklanmadı. Finansmanın özkaynak, proje kredisi, ihracat finansmanı veya başka bir modelle sağlanacağı sonraki aşamalarda netleşecek.
Sinop ve Trakya için karar neden önemli?
Nükleer santral projelerinde teknoloji seçimi, reaktör ekipmanından çok daha kapsamlı bir ekonomik tercih. Yatırımın kaç yılda tamamlanacağı, yakıt tedariki, bakım ve işletme hizmetleri, yerli sanayinin projeye katılımı ile elektrik üretim maliyeti onlarca yıllık sonuç yaratıyor. Bu nedenle iki teklifin yalnızca ilk inşaat bütçesi üzerinden karşılaştırılması yeterli olmayacak.
Türkiye’nin mevcut nükleer programında Akkuyu, Rusya’nın Rosatom şirketi tarafından inşa ediliyor. Yeni santrallerde Kanada ve Güney Kore seçeneklerinin öne çıkması, teknoloji ve tedarikçi çeşitlendirmesi bakımından farklı bir yapıya kapı açabilir. Ancak Rusya ve Çin’in bütün görüşmelerden resmen çıkarıldığına ilişkin bir açıklama bulunmuyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının uzun vadeli planında 2053 yılına kadar 20 gigavat nükleer kurulu güce ulaşılması hedefleniyor. Bu rakam bugün işletmede bulunan kapasiteyi değil, Akkuyu’nun tamamlanması, yeni büyük santraller ve küçük modüler reaktörlerin geliştirilmesiyle varılmak istenen düzeyi ifade ediyor.
Nükleer yatırımlar Türkiye’nin enerji ithalatını ve uzun dönemli elektrik üretim maliyetini etkileyebileceği için, daha önce incelediğimiz 2040’a uzanan 500 milyar dolarlık enerji yatırım hedefi açısından da önemli yer tutuyor. Bununla birlikte yeni bir santral henüz sözleşme ve finansman aşamalarını geçmediğinden beklenen üretim miktarları bugünkü elektrik arzına eklenmiş değil.
Önümüzdeki aylarda hangi kararlar beklenecek?
Bayraktar’ın son açıklamasından sonra ilk somut gelişme, Sinop ve Trakya projelerinde teknoloji ortaklarının belirlenmesi olabilir. Bunu finansman modeli, yatırımın hukuki yapısı, hükümetlerarası anlaşmalar ve izin süreçleri izleyecek. Bakanlık önceki değerlendirmelerinde 2027 yılı içinde hukuki altyapı ve hükümetlerarası anlaşmalar için ilerleme hedeflediğini belirtmişti.
Kanada ve Güney Kore’nin öne çıkması, Türkiye’nin yeni nükleer santraller için yürüttüğü uzun müzakerelerde önemli bir aşama. Ancak asıl dönüm noktası, hangi teknolojiye hangi finansman koşullarıyla ve hangi sahada yatırım yapılacağının bağlayıcı anlaşmayla açıklanması olacak.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.