Petrol piyasasında 28 Eylül sabahındaki sert yükseliş akşam saatlerinde önemli ölçüde geri verildi. PiyasaDetay fiyat ekranında gün içinde 101,24 dolara kadar çıkan Brent petrol 97,73 dolara çekilirken, ABD tipi ham petrol de 96,53 dolarlık gün içi zirvesinden 92,55 dolara geriledi.
Fiyatlamadaki yön değişimi, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın nükleer programında somut adımlar atması karşılığında ekonomik yaptırımların hafifletilmesine ve dondurulan İran varlıklarına erişim sağlanmasına açık olduğuna ilişkin haber akışıyla aynı saatlere denk geldi. Sabah Hürmüz Boğazı ve ABD-İran gerilimiyle yeniden 100 doların üzerine çıkan petrol, akşam saatlerinde diplomasi ihtimalini yeniden fiyatlamaya başladı.
İçindekiler
- Trump İran yaptırımlarında hangi adımlara açık?
- Brent petrol 101,24 dolardan 97,73 dolara çekildi
- Sabah petrolü yükselten hikâye birkaç saatte değişti
- İran yaptırımlarının gevşemesi petrol için neden önemli?
- Dondurulan İran fonları müzakerede pazarlık unsuru
- Petrolde artık 100 dolar değil, anlaşma şartları izlenecek
Trump İran yaptırımlarında hangi adımlara açık?
Axios’un ABD’li bir yetkiliye dayandırdığı habere göre Trump, İran’ın nükleer programına ilişkin somut ve doğrulanabilir adımlar atması halinde yaptırımların hafifletilmesini ve dondurulan İran fonlarının serbest bırakılmasını değerlendirmeye hazır.
Bu, Washington’ın İran’a koşulsuz bir ekonomik rahatlama sağlamaya hazır olduğu anlamına gelmiyor. Görüşmelerde nükleer program temel şart olmaya devam ederken taraflar atılacak adımların sıralaması ve hangi tarafın önce harekete geçeceği konusunda henüz aynı noktada değil.
Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen temasların bu hafta devam ettiği bildiriliyor. ABD tarafındaki değerlendirmelerde görüşmeler olumlu bir zeminde tarif edilse de nihai anlaşmanın önünde nükleer başlıklar ve uygulama takvimi bulunuyor.
Brent petrol 101,24 dolardan 97,73 dolara çekildi
Petrol fiyatındaki gün içi hareket haberin piyasa açısından en önemli tarafını oluşturuyor. Brent petrol sabah saatlerinde yeniden 100 dolar eşiğini geçmişti. Yükseliş günün ilerleyen bölümünde devam etti ve fiyat 101,24 dolara kadar ulaştı.
Akşam saatlerinde tablo değişti. Brent 97,73 dolara gerileyerek gün içi zirvesinden 3,51 dolar uzaklaştı. Bu, zirveye göre yaklaşık yüzde 3,5’lik bir geri çekilmeye karşılık geliyor.
ABD ham petrolünde hareket daha da geniş oldu. Günün en yüksek seviyesi 96,53 dolar olurken fiyat 92,55 dolara indi. Böylece zirveden geri çekilme yüzde 4’ü aştı.
Buna rağmen PiyasaDetay ekranında Brent günlük bazda yüzde 0,30, ABD ham petrolü ise yüzde 0,15 artıda kalmayı sürdürüyor. Yani akşamki hareket şimdilik günün bütün yükselişini silmiş değil; asıl değişim gün içinde petrolün üzerine eklenen risk priminin önemli bölümünün geri verilmesi.
Sabah petrolü yükselten hikâye birkaç saatte değişti
PiyasaDetay’ın sabah saatlerinde yayımladığı haberde Brent petrol 100,23 dolar seviyesindeydi. O sırada yatırımcıların önündeki temel risk Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizliğin sürmesi ve ABD ile İran arasındaki temaslardan net bir sonuç çıkmamasıydı.
Petrol piyasasında Hürmüz başlığı doğrudan arz riski anlamına geliyor. Boğazdan geçen tanker sayısı, geçişlerin normale dönüp dönmediği ve bölgedeki askeri riskler fiyatın üzerine eklenen jeopolitik primi hızlı biçimde değiştirebiliyor.
Akşam gelen haber ise aynı hikâyenin diğer tarafını öne çıkardı. Washington’ın nükleer taviz karşılığında ekonomik yaptırımlarda esneklik gösterebileceği ihtimali, çatışmanın ve enerji arzındaki kesintilerin uzun süre devam edeceği senaryosunu bir miktar zayıflattı.
İran yaptırımlarının gevşemesi petrol için neden önemli?
İran’a yönelik enerji yaptırımları yalnız Tahran’ın gelirlerini değil, küresel petrol arzına ne kadar İran varilinin ulaşabileceğini de belirliyor. Yaptırımların kapsamının daraltılması veya petrol satışına yeni muafiyetler tanınması, İran’ın ihracat kapasitesinin artabileceği beklentisini güçlendirebilir.
Burada iki ayrı fiyatlama aynı anda çalışıyor. Bir tarafta Hürmüz Boğazı’ndaki geçişler ve bölgesel çatışma nedeniyle arz kesintisi riski bulunuyor. Diğer tarafta başarılı bir ABD-İran anlaşmasının yaptırımları hafifletmesi ve piyasaya daha fazla İran petrolü dönmesine kapı açması ihtimali var.
Petrolün sabah 100 doların üzerine çıkıp aynı gün 97 dolar bölgesine dönmesi, piyasanın bu iki senaryo arasında ne kadar hızlı geçiş yapabildiğini gösteriyor.
Dondurulan İran fonları müzakerede pazarlık unsuru
Görüşmelerin yalnız petrol yaptırımlarıyla sınırlı olmadığı anlaşılıyor. ABD tarafının İran’ın yurt dışında dondurulmuş varlıklarına erişim konusunda da belirli bir esneklik göstermeye açık olduğu bildiriliyor.
Bu başlık daha önceki ABD-İran görüşmelerinde de masadaydı. Washington tarafı ekonomik avantajların İran’ın attığı adımlara bağlı ilerlemesini isterken Tahran, yaptırım hafifletmesinin ve dondurulan kaynaklara erişimin daha erken aşamada başlamasını talep etmişti.
Yeni görüşmelerde de en zor konulardan biri bu sıralama. İran’ın önce nükleer adım atması ile ABD’nin önce ekonomik rahatlama sağlaması arasında kurulacak denge, diplomatik haber akışının petrol fiyatına ne kadar kalıcı yansıyacağını belirleyecek.
Petrolde artık 100 dolar değil, anlaşma şartları izlenecek
28 Eylül seansı petrol piyasasının jeopolitik haber akışına duyarlılığını açık biçimde ortaya koydu. Brent birkaç saat içinde 101 doların üzerine çıkıp yeniden 97 dolar bölgesine döndü.
Bundan sonraki fiyatlama açısından yalnız ABD ile İran’ın yeniden görüştüğü haberi yeterli olmayacak. İran’ın nükleer programında hangi taahhütleri vereceği, ABD’nin hangi yaptırımları hangi sırayla kaldırabileceği ve Hürmüz Boğazı’ndaki ticari geçişlerin gerçekten hızlanıp hızlanmadığı petrol piyasasının izleyeceği üç ayrı veri haline geldi.
Akşam itibarıyla Brent’in 100 doların altına dönmesi, diplomasi ihtimalinin yeniden fiyatlara girdiğini gösteriyor. Bunun kalıcı bir düşüşe dönüşüp dönüşmeyeceğini ise görüşmelerden çıkacak somut şartlar ve Hürmüz’deki gerçek sevkiyat akışı belirleyecek.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.