ABD Başkanı Donald Trump’ın CAATSA konusunda verdiği son yanıt, Türkiye’ye yönelik yaptırımların kaldırıldığı anlamına gelmiyor. 2 Ekim gecesi Beyaz Saray’da gazetecilerin, daha önce dile getirdiği kaldırma vaadindeki gecikmeyi sorması üzerine Trump, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la yakın ilişkisini vurguladı. Gecikme olmadığını söyledi ancak yeni bir kararın tarihini veya kapsamını açıklamadı.
Trump’ın sözleri Ankara ile Washington arasındaki siyasi temasın sürdüğüne işaret ediyor. Savunma sanayii şirketlerinin önündeki somut kısıtları değiştirecek adım ise bir açıklamadan fazlasını gerektiriyor. ABD makamlarının yaptırım statüsünü ve ihracat izni uygulamasını resmen değiştirmesi gerekiyor.
Temmuzdaki vaat ile son açıklama arasında ne değişti?
Trump, temmuz ayında Ankara’daki NATO zirvesi sırasında Türkiye’ye uygulanan CAATSA yaptırımlarını kaldırma niyetini duyurmuştu. Aradan yaklaşık üç ay geçmesine rağmen 2 Ekim’deki yanıtında bir yürürlük tarihi, imzalanmış karar veya hangi kısıtın kaldırılacağına ilişkin ayrıntı bulunmadı. Son sözler bu nedenle tamamlanmış bir yaptırım değişikliği olarak okunamaz.
CAATSA, ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası’nın kısaltması. ABD, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi alması üzerine Aralık 2020’de Savunma Sanayii Başkanlığını (SSB) hedef alan tedbirler açıklamıştı. Konu Türkiye ile ABD arasındaki savunma projelerinin finansmanı ve Amerikan menşeli bileşenlere erişim bakımından önem taşıyor.
Şirketler açısından hangi kısıtlar önemli?
ABD Dışişleri Bakanlığının yaptırım açıklamasında SSB’yi içeren işlemlere ABD ihracat lisansı ve yetki verilmemesi yer alıyor. SSB’ye ABD finans kuruluşlarının 12 aylık dönemde toplam 10 milyon doların üzerinde kredi sağlamasına ilişkin yasak da tedbirler arasında bulunuyor. Bu rakam Türkiye savunma sektörüne ayrılmış bir bütçe veya ceza tutarı değil, hedef kuruma yönelik kredi sınırının eşiği.
İhracat izni kısıtı, Amerikan parçası veya teknolojisi içeren bir savunma projesinde tedarik takvimini etkileyebilir. Bir Türk üreticisinin üçüncü ülkeye satış yapması da ABD lisansına tabi bir bileşen gerektiriyorsa aynı sürece takılabilir. Her savunma şirketinin bütün ürünleri için genel bir ihracat yasağı olduğu sonucuna varmak doğru olmaz; etki, işlemin taraflarına ve gereken lisansa bağlıdır.
F-35 programı da tartışmanın sık anılan başlığı. Türkiye’nin programdan çıkarılması S-400 anlaşmazlığıyla bağlantılı olsa da CAATSA tedbirlerinin kaldırılması tek başına Türkiye’nin programa otomatik dönüşü veya yeni uçak teslimatı demek değil. Böyle bir adım için ayrıca ABD’nin savunma satış sürecinde karar alması gerekiyor.
Şimdi hangi belgeye bakılacak?
Piyasa açısından izlenecek eşik, Trump’ın dostluk vurgusunun resmi karara dönüşüp dönüşmeyeceği. ABD yönetiminden yaptırımların kaldırıldığına, hafifletildiğine veya belirli ihracat lisanslarının yeniden değerlendirileceğine dair açık bir duyuru gelirse şirketler için sonuçları işlem bazında görülebilecek. 2 Ekim’deki açıklamada böyle bir belge ve takvim paylaşılmadı.
Bu ayrım özellikle savunma sanayii hisseleri hakkında yapılan yorumlarda önemli. Olumlu diplomatik mesaj gelecekteki beklentiyi değiştirebilir; yürürlükteki lisans ve finansman kısıtlarının bugün ortadan kalktığına dair kanıt oluşturmaz.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.