İran’dan Misilleme Uyarısı: Petrol Geçişlerinde Risk Büyüdü

İran askerî komutanlığı, ABD ve müttefiklerinin ülkeye yönelik yeni ve büyük bir saldırı hazırlığında olduğuna dair bilgi aldığını açıkladı. Tahran yönetimi, böyle bir adım atılması halinde ABD üsleri ve çıkarlarına karşı uzun süreli misilleme başlatılacağını, saldırıya destek veren bölge ülkelerinin de çatışmanın tarafı sayılacağını bildirdi.

Açıklama 20 Eylül Pazar günü saat 16.19’da uluslararası kamuoyuna yansıdı. İran yönetimi, sahip olduğunu belirttiği istihbaratın ayrıntılarını paylaşmadı. Buna karşılık mesajın zamanlaması enerji piyasaları bakımından önemli. Hürmüz Boğazı’ndaki geçişler zaten büyük ölçüde kesilmişken Yemen’deki Husilerin Kızıldeniz kıyısında ilerlemesi, Babülmendep Boğazı çevresindeki güvenlik riskini de artırıyor.

İki petrol rotası aynı risk zincirinde

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ndeki üreticilerin ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatında kullandığı temel çıkış noktası. Babülmendep ise Kızıldeniz’i Aden Körfezi’ne bağlayarak Asya ile Avrupa arasındaki deniz ticaretinin en kısa güzergâhlarından birini oluşturuyor. İki geçitte eş zamanlı güvenlik sorunu yaşanması, yalnız sevk edilen petrol miktarını değil navlun, sigorta ve teslim süresi hesaplarını da etkiliyor.

Husiler cumartesi günü Riyad’daki noktalar ile Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’da bulunan önemli bir petrol tesisine saldırı düzenlediklerini ileri sürdü. Suudi Arabistan yönetimi bu iddiaları doğrulamadı. Suudi öncülüğündeki koalisyon ise ülkeye yönelen başka saldırıların engellendiğini açıkladı. Riyad’daki ana havalimanı çevresinde patlama seslerinin ardından yükselen yoğun duman görüntülendi.

Enerji ticaretinde asıl soru, mevcut kısıtların ne kadar süreceği. Tankerlerin daha uzun rotalara yönelmesi teslimat süresini uzatırken gemi ve yük sigortalarının maliyetini yükseltebilir. Fiziksel arz kaybı oluşmasa bile taşıma kapasitesinin aynı sürede daha az sefer yapabilmesi, kısa vadeli teslimat piyasasında sıkışma yaratabilir.

ABD’den hava sahası uyarısı geldi

ABD Dışişleri Bakanlığı da hafta sonu yayımladığı güvenlik duyurusunda Orta Doğu’da öngörülemeyen bir tırmanma ihtimaline karşı vatandaşlarını daha dikkatli olmaya çağırdı. Duyuruda uçuş iptalleri ile hava sahası kapanmalarının yaşanabileceği belirtildi. Washington’ın uyarısı doğrudan enerji sevkiyatına ilişkin değil. Yine de hava trafiğine yönelik bu hazırlık, bölgedeki askerî risk değerlendirmesinin yükseldiğini gösteriyor.

İran, Haziran ayında varılan geçici ateşkesin kendi yorumladığı şartları yerine getirilmeden Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayacağını tekrarladı. Haziran mutabakatı temmuz ayında tarafların koşullar konusunda uzlaşamaması üzerine çökmüştü. ABD’nin İran limanlarına uyguladığı abluka da Tahran’ın petrol satışını sınırlandırıyor.

Petrol fiyatında haber akışı öne çıkacak

Pazar günü yapılan açıklama tek başına yeni bir saldırının başladığı anlamına gelmiyor. İran’ın ileri sürdüğü hazırlığa ilişkin bağımsız ayrıntı bulunmuyor. Bununla birlikte Tahran’ın olası karşılığın kapsamını ABD üsleri, çıkarları ve bölgesel müttefiklere kadar genişletmesi, enerji altyapısı ile deniz taşımacılığı üzerindeki risk priminin korunmasına yol açabilir.

Yeni haftada petrolün yönü, yalnız üretim verilerinden değil Hürmüz’deki gemi geçişleri, Babülmendep çevresindeki askerî hareketlilik ve diplomatik temaslardan gelecek haberlerden de beslenecek. Somut bir saldırı, geçiş düzenlemesi veya ateşkes adımı açıklanmadıkça fiyat hareketlerinin yüksek oynaklık göstermesi mümkün.