ABD, İran petrolü taşıyan 17 gemiyi yaptırım listesine aldı

ABD’nin İran petrolü ticaretine yönelik yeni yaptırım kararı, ham petrolün yanında rafinerilerden çıkan ürünleri taşıyan gemileri de kapsıyor. Hazine Bakanlığı 8 Ekim 2026’da 17 gemiyi yaptırım listesine ekledi. Aynı açıklamada iki geminin listeden çıkarılması, kararın taşıma faaliyetini ve gemilerin sahiplik durumunu birlikte değerlendirdiğini gösteriyor.

Bakanlık, hedef aldığı gemilerin İran’dan Doğu ve Güney Asya’ya petrol ve petrol ürünleri taşıdığını bildirdi. Açıklamadaki sevkiyat örnekleri ham petrol, nafta, bitüm ve asfaltı içeriyor. Bu ürünler farklı kullanım alanlarına sahip olduğundan yaptırımın kapsamını sadece ham petrol tankerleri üzerinden okumak eksik kalır.

Aynı listede ekleme ve çıkarma var

Yaptırım listesinden çıkarılan gemiler HAKUNA MATATA ve PINOCCHIO oldu. ABD Hazine Bakanlığı, bu gemilerin İran’ın gölge filosundan ayrıldığını ve yaptırım kapsamında olmayan, ABD ile uyumlu operatörlere satıldığını belirtti. Böylece duyuruda 17 yeni gemiye kısıtlama getirilirken iki gemi üzerindeki mevcut kısıtlama kaldırıldı.

Sevkiyatların ölçeği gemiden gemiye değişiyor. Bakanlığa göre TINA 5, Ağustos 2026’da 1,5 milyon varilden fazla ham petrol taşıdı; STARWAY ise 2025’ten bu yana 3 milyon varili aşan nafta sevkiyatı yaptı. Bu rakamlar farklı dönemleri ve ürünleri kapsıyor. Toplanarak günlük petrol arzından eksilecek bir miktar gibi kullanılamaz.

Malvarlığını dondurmak, gemiye el koymak anlamına gelmiyor

ABD Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi’nin, kısa adıyla OFAC’ın, kurallarında malvarlığını bloke etmek mülkiyeti devralmaktan farklı bir işlem. Mülkiyet sahibinde kalırken varlığın transfer edilmesi ve onunla işlem yapılması kısıtlanıyor. ABD yargı yetkisi altındaki malvarlığı bakımından uygulanan bu mekanizma, bir geminin fiziksel olarak limanda tutulduğu veya açık denizde durdurulduğu anlamına tek başına gelmiyor.

Şirketler açısından listeyi kontrol etmek de tek başına yeterli olmayabiliyor. OFAC’ın yüzde 50 kuralı, bloke edilmiş kişilerin en az yüzde 50’sine sahip olduğu kuruluşların da bloke edilmiş sayılmasını öngörüyor. Kurumun açıklamasına göre bu otomatik kapsam sahiplik oranına dayanıyor; yüzde 50’nin altında kalan kontrol ilişkisi aynı sonucu kendiliğinden doğurmuyor.

Petrol ticaretinde sözleşmenin tarafı da önem taşıyor

İran petrolü taşıyan bir gemiye getirilen kısıtlama değerlendirilirken geminin adı kadar malvarlığının bulunduğu yer, işlemin tarafları ve sahiplik yapısı da incelenmeli. Listeye girmek, dünya üzerindeki bütün ticari ilişkilerin aynı hukuk kuralıyla yönetildiği anlamına gelmiyor. OFAC kuralları, ABD bağlantısı bulunan işlemlerde malvarlığı ve ödeme aktarımının nasıl yapılabileceğini belirliyor.

PiyasaDetay’ın İran yaptırımlarının VTB Bank’a genişletilmesine ilişkin haberi, kısıtlamaların finansman tarafını ele alıyor. 8 Ekim kararı ise petrol ve petrol ürünlerinin taşındığı gemileri hedef alıyor. İki geminin aynı gün listeden çıkarılması, mevcut bir yaptırımın kaldırılmasında ticari faaliyetin ve sahiplik değişikliğinin de değerlendirmeye girebildiğini somutlaştırıyor.