ABD İran Yaptırımlarını VTB Bank’a Genişletti

ABD Hazine Bakanlığı, Rusya’nın ikinci büyük bankası VTB Bank’ı İran’a yönelik yaptırımlar kapsamına aldı. Washington, bankanın yaptırım altındaki İranlı finans kuruluşlarıyla muhabir bankacılık ilişkileri kurduğunu ve Tahran’ın kısıtlamaları aşmasına yardım ettiğini belirtti. Karar, VTB ile işlem yapan yabancı bankalar için ikincil yaptırım riskini de büyütüyor.

ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi OFAC, kararı İran ekonomisinin finans sektörünü hedefleyen 13902 sayılı Başkanlık Kararnamesi uyarınca verdi. Bakanlığın yayımladığı yaptırım kararında VTB’nin son üç yılda yaptırım listesindeki İran bankalarıyla muhabir hesap ilişkileri oluşturduğu, Rus rublesi ve İran riyali üzerinden bir ödeme sistemi geliştirdiği bildirildi.

Milyarlarca dolarlık varlık trafiği suçlaması

Hazine Bakanlığının açıklamasına göre VTB, İran’ın dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlığının taşınmasına yönelik adımlar attı. Bankanın Ocak 2025’ten itibaren Tahran’daki varlığını büyütmeye çalıştığı ve iki ülke arasındaki ticareti ulusal para birimleriyle kolaylaştırmayı hedeflediği kaydedildi.

VTB yeni bir kurum olarak ilk kez yaptırım listesine girmiyor. Banka, Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin başladığı Şubat 2022’de Rus finans sektörüyle bağlantısı nedeniyle OFAC tarafından hedef alınmıştı. Ocak 2025’te de Rusya ekonomisinin finansal hizmetler sektöründe faaliyet gösterdiği gerekçesiyle ayrı bir yaptırım kararı verilmişti. Son karar, mevcut Rusya yaptırımlarına İran’ın finans sektörünü hedefleyen yeni bir hukuki dayanak ekliyor.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Ekonomik Dışlama Operasyonu kapsamında İran’a maddi, teknolojik veya finansal destek sağlayan ağların kesilmeye devam edeceğini açıkladı. Bakanlık, İran’la çalışmayı sürdüren kurumların ABD finans sistemine erişiminin sınırlandırılabileceği uyarısını yineliyor.

Yabancı bankalar için yeni risk

Kararla birlikte VTB’nin ABD’de bulunan ya da ABD kişileri tarafından kontrol edilen mal varlığı ve hakları bloke edildi. VTB’nin doğrudan veya dolaylı biçimde yüzde 50 ve üzerinde sahip olduğu kuruluşlar da genel OFAC kuralı gereği engelleme kapsamına giriyor. ABD vatandaşları ve şirketleri, özel bir izin veya istisna bulunmadıkça bankayla bağlantılı işlemleri gerçekleştiremeyecek.

OFAC kuralları, engellenmiş bir kuruma fon, mal veya hizmet sağlanmasını ve böyle bir kurumdan bunların alınmasını genel olarak yasaklıyor. Yaptırım ihlalleri ABD’de sivil ya da cezai yaptırımla sonuçlanabiliyor. Kurum ayrıca ABD dışındaki kişi ve şirketlerin, ABD’li tarafların kuralları bilerek veya farkında olmadan ihlal etmesine yol açamayacağını belirtiyor. Yaptırımdan kaçınmaya yönelik düzenlemeler de ihlal kapsamında değerlendirilebiliyor.

Yaptırımın sınır ötesi etkisi, VTB ile çalışan yabancı finans kuruluşlarında görülebilir. OFAC, belirlenmiş bir kurum adına önemli işlem yapan yabancı bankaların ABD’de muhabir hesap açmasını yasaklayabiliyor veya mevcut hesaplara ağır koşullar getirebiliyor. Bankalar açısından risk yalnız para cezasıyla sınırlı değil. Dolar takas sistemine ve ABD’deki finansal altyapıya erişim de etkilenebilir.

Hazine Bakanlığı, VTB’nin İran yaptırımları kapsamında tanımlanmasının ardından bankayla ilişkisini sürdüren yabancı finans kuruluşlarının önceye kıyasla daha yüksek ikincil yaptırım riskiyle karşılaşacağını bildirdi. Açıklamada bu kuruluşlara VTB ile bağlantılarını derhal kesmeleri çağrısı yapıldı.

Finans kuruluşlarıyla görüşmeler başlayacak

Washington, İran’a ekonomik baskıyı artırmak amacıyla 24 Ağustos’ta Ekonomik Dışlama Operasyonu adını verdiği yeni uygulama dalgasını başlattı. Program petrol kaçakçılığı, yaptırım ihlali, silah tedarik kanalları ve İran bağlantılı finansal ağlara odaklanıyor. Hazine, son dönemde Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri merkezli bazı bankaları da İran bağlantılı işlemler nedeniyle hedef aldı.

ABD Hazine Bakanlığı bu hafta küresel finans kuruluşlarıyla toplantılar yapacağını duyurdu. Görüşmelerde İran yönetimi, Devrim Muhafızları ve bağlantılı grupların gelir kaynakları ile satın alma ağlarının kapatılması için bankalara bilgi verilecek. VTB kararının uygulamadaki ilk etkisi, uluslararası bankaların muhabir hesap ve ödeme kanallarını yeniden değerlendirmesiyle görülecek.