Hürmüz krizinin AB’ye faturası 90 milyar euroya çıktı

Hürmüz Boğazı’ndaki kriz Avrupa için artık yalnızca petrol fiyatı veya tanker trafiği meselesi değil. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in 16 Eylül’de açıkladığı hesaba göre, çatışmanın başlamasından bu yana AB’nin ithal fosil yakıtlara ödediği ilave tutar 90 milyar euroya ulaştı.

Üstelik Avrupa bu paranın karşılığında daha fazla petrol ya da doğal gaz almadı. Fatura, aynı enerji ihtiyacının daha yüksek fiyatlarla karşılanmasından kaynaklandı. Von der Leyen’in Avrupa Parlamentosu’ndaki mesajı da doğrudan sanayiye dönüktü: enerji fiyatları kalıcı biçimde yüksek seyrederse Avrupa’nın üretim gücünü koruması zorlaşacak.

Nisan ayında 24 milyar euroydu, şimdi 90 milyar euro

90 milyar euroluk rakamın büyüklüğü birkaç ay önceki resmi hesapla karşılaştırıldığında daha net görülüyor.

Avrupa Komisyonu’nun 22 Nisan tarihli AccelerateEU belgesinde, Hürmüz’ün kapanması ve Orta Doğu’daki çatışmanın fosil yakıt ithalatına getirdiği ek maliyet 24 milyar euro olarak hesaplanmıştı. Aynı belgede AB’nin 2025 yılında fosil yakıt ithalatı için yaklaşık 340 milyar euro harcadığı belirtiliyordu.

Eylül ortasında açıklanan 90 milyar euro, ek maliyetin beş aydan kısa sürede yaklaşık dört katına çıktığını gösteriyor.

Bu tablo enerji krizinin Avrupa bütçesinde ne kadar hızlı büyüdüğünü gösteriyor. Nisan ayında 24 milyar euro olarak ölçülen fark, yaz boyunca petrol ve doğal gaz piyasalarındaki yüksek risk priminin korunmasıyla 66 milyar euro daha arttı.

Hürmüz krizi enerji yatırımlarını nasıl değiştirdi? · Piyasalar Hürmüz Krizi Yenilenebilir Enerji Yatırımlarını Hızlandırdı Hürmüz Boğazı'ndaki aksama küresel petrol ve LNG sevkiyatının beşte birini daraltırken Avrupa ve Asya'da yenilenebilir enerji yatırımları hız... →

Avrupa’nın sorunu yalnız Hürmüz değil

Hürmüz enerji bağımlılığının maliyetini görünür hale getirdi fakat sorun boğazdaki gemi trafiğinden daha eski. Komisyonun nisan ayındaki hesabına göre Avrupa’da kullanılan enerjinin yüzde 57’si ithal fosil yakıtlardan geliyor.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından AB doğal gaz tedarikinde hızlı bir çeşitlendirmeye gitti. Rus gazının payı azaltıldı, LNG terminalleri daha yoğun kullanıldı ve yeni tedarikçiler devreye girdi. Hürmüz krizi ise tedarikçiyi değiştirmenin tek başına enerji bağımlılığını ortadan kaldırmadığını gösterdi.

Petrol ve gaz dışarıdan gelmeye devam ettiği sürece üretici ülke değişse bile deniz yollarındaki kesinti, savaş, sigorta maliyeti veya taşıma sorunu Avrupa’nın faturasına yansıyor.

Brüksel’in yeni yaklaşımı bu yüzden yalnız “gazı başka ülkeden alalım” çizgisinde ilerlemiyor. Hedef, ekonominin tükettiği fosil yakıt miktarını doğrudan azaltmak.

AB'nin Rus enerjisinden çıkış planında yatırım açığı · Enerji Haberleri AB’nin Rus Enerjisinden Çıkış Yatırımları 54,3 Milyar Euroda Kaldı Avrupa Sayıştayı, AB’nin Rus petrolü ve gazından çıkış planında finansman ile uygulama açıkları bulunduğunu açıkladı. Komisyonun 300 milyar... →

2040 hesabı: Yılda 260 milyar euro daha az ithalat

Avrupa Komisyonu’nun temmuz ayında açıkladığı Elektrifikasyon Eylem Planı bu stratejinin sayısal karşılığını ortaya koyuyor.

Elektrik bugün AB’nin nihai enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 23’ünü oluşturuyor. 2040 hedefi yüzde 46. Plan gerçekleşirse sanayide, ulaşımda ve binalarda petrol ile doğal gazın yerini çok daha fazla elektrik alacak.

Komisyon bunun yıllık fosil yakıt ithalatını 260 milyar euroya kadar azaltabileceğini hesaplıyor. Hürmüz krizinin bugüne kadarki 90 milyar euroluk ek faturasıyla karşılaştırıldığında hedeflenen tasarrufun ölçeği daha iyi anlaşılıyor.

Plan yalnız güneş ve rüzgâr santrali kurmaktan ibaret değil. Nükleer enerji, biyometan, depolama sistemleri, elektrikli ulaşım, ısı pompaları ve sanayide doğrudan elektrik kullanımı aynı dönüşümün farklı parçaları.

Avrupa elektriği üretiyor, şebekeye bağlayamıyor

Von der Leyen’in konuşmasındaki en çarpıcı ayrıntılardan biri üretim kapasitesinden çok elektrik şebekesiyle ilgiliydi.

AB geçen yıl 80 gigavattan fazla yenilenebilir enerji kapasitesi kurdu. Buna karşılık bunun yaklaşık altı katı büyüklüğündeki kapasite hâlâ şebekeye bağlanmayı bekliyor.

Rakam, Avrupa’nın enerji dönüşümünde yeni darboğazın nerede oluştuğunu gösteriyor. Yeni güneş ve rüzgâr projeleri geliştirmek mümkün; fakat elektriği fabrikalara, kentlere ve sınır ötesi pazarlara taşıyacak hatlar aynı hızda büyümezse kurulan kapasitenin ekonomik değeri sınırlı kalıyor.

Bu yüzden Komisyonun gündeminde artık yalnız yeni üretim yatırımları değil, iletim hatları, bağlantı izinleri ve depolama kapasitesi de var.

90 milyar euro neden sanayi şirketleri için daha büyük bir sorun?

Yüksek petrol ve gaz fiyatının etkisi akaryakıt istasyonunda bitmiyor. Çelik, kimya, gübre, cam, seramik ve ağır sanayi gibi enerji yoğun sektörlerde yakıt ve elektrik maliyeti doğrudan üretim hesabına giriyor.

Avrupalı bir üretici aynı ürünü ABD veya enerji maliyetinin daha düşük olduğu Asya ülkelerindeki rakipleriyle aynı pazarda satmak zorunda. Enerji farkı birkaç çeyrek boyunca yüksek kaldığında konu şirket kârından çıkıp yeni fabrikanın hangi ülkede kurulacağına kadar uzanıyor.

Von der Leyen’in enerji fiyatlarını Avrupa’nın “sanayi gücü” ile aynı cümlede kullanmasının nedeni bu. 90 milyar euroluk fark yalnız AB’nin ithalat hesabında duran bir kalem değil; üretim maliyetleri üzerinden şirket bilançolarına da dağılıyor.

Hürmüz’deki risk petrol fiyatından daha geniş

Enerji piyasasının fiziki tarafında da rahatlama henüz tamamlanmış değil. Brent petrol 15 Eylül’de 108 doların üzerine çıkarken Hürmüz’deki zayıf tanker trafiğine Suudi Arabistan’ın East-West boru hattındaki kesinti de eklendi.

East-West hattı, Suudi petrolünü Hürmüz’e girmeden Kızıldeniz kıyısına taşıyan başlıca alternatiflerden biri. Hürmüz ile alternatif güzergâhların aynı dönemde baskı altında kalması, Avrupa gibi büyük enerji ithalatçıları için taşıma ve sigorta maliyetlerini de yüksek tutuyor.

Brent 108 doları aşarken arz tarafında ne oluyor? · Piyasalar Brent 108 doları aştı: Suudi Arabistan’da arz riski büyüyor Petrol piyasasında Orta Doğu kaynaklı arz endişesi yeni haftada daha da büyüdü. Brent petrol 15 Eylül işlemlerinde 108... →

Şimdi düğüm elektrik şebekesinde

Avrupa’nın önündeki hesap aslında oldukça somut. Fosil yakıt ithalatındaki bağımlılık sürerse bir sonraki Hürmüz benzeri kriz yine doğrudan enerji faturasına yazılacak. Elektrifikasyon hızlanırsa bu hassasiyet azalacak.

Fakat 2040 için açıklanan yüzde 46 hedefinin önünde yalnız finansman sorunu yok. Şebekeye bağlanmayı bekleyen yenilenebilir kapasitenin büyüklüğü, asıl sınavın yeni santral kurmaktan çok üretilen elektriği sisteme sokmak olacağını gösteriyor.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde takip edilmesi gereken rakam yeni güneş veya rüzgâr kapasitesinden ibaret değil: bağlantı kuyruğu ne kadar hızlı küçülecek? Avrupa o kuyruğu eritemezse 260 milyar euroluk yıllık ithalat tasarrufu kâğıt üzerinde kalabilir; Hürmüz’ün 90 milyar euroluk faturası da enerji bağımlılığının ne kadar pahalı olabileceğinin son örneği olarak kalmaz.