ABD’de dizel 6,52 dolarla rekor kırdı, enflasyon riski büyüyor

ABD’de dizel fiyatları yeni bir rekora ulaştı. Ulusal ortalama galon fiyatı 6,52 doların üzerine çıkarken, bir yıl önce yaklaşık 3,70 dolar olan dizelde yıllık artış yüzde 76’yı buldu. Benzinin ulusal ortalamasının yaklaşık 4,48 dolar civarında kalması da dizel tarafındaki ayrışmanın ne kadar sert olduğunu gösteriyor.

Hareketi yalnız ham petrol fiyatındaki yükselişle açıklamak ise yeterli değil. Brent petrol 22 Eylül işlemlerinde yeniden 100 doların altına çekilmesine rağmen dizel pompa fiyatları rekor seviyelerini koruyor. Bunun temel nedeni, küresel piyasanın şu anda ham petrolden çok rafine ürün arzında yaşadığı sıkışıklık.

Petrol düşerken dizel neden rekor kırıyor?

Dizel fiyatının ham petrolden daha hızlı yükselmesinin merkezinde rafineri marjları bulunuyor. Ham petrolün motorine dönüştürülmesi sırasında oluşan fiyat farkını gösteren dizel crack spread’i, sınırlı rafineri kapasitesi ve düşük ürün stokları nedeniyle yüksek seviyelerde.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi de son değerlendirmesinde perakende dizel fiyatlarını yalnız ham petrol maliyetinin değil, dağıtım giderleri, vergiler ve özellikle rafineri marjlarının belirlediğine dikkat çekiyor. Küresel distilat arzının daralması, yüksek petrol fiyatlarının üzerine ek bir fiyat baskısı oluşturuyor.

ABD’deki rafineriler yüksek kapasiteyle çalışıyor. Buna rağmen mevcut üretim, küresel pazardaki kaybı tamamen karşılamaya yetmiyor. Son veriler distilat stoklarının beş yıllık mevsimsel ortalamanın yaklaşık yüzde 15 altında bulunduğunu gösteriyor.

Rusya ve Orta Doğu kaynaklı arz kaybı büyüdü

Küresel dizel piyasasındaki sıkışmanın ikinci ayağında jeopolitik gelişmeler var. Rus rafinerilerine yönelik saldırılar üretim kapasitesini düşürürken Moskova temmuz ayında dizel ihracatına kısıtlama getirdi.

Orta Doğu’da ise savaşın rafinerilere ve lojistik hatlara etkisi bölgenin rafine ürün ihracatını azalttı. Orta Doğu’dan yapılan dizel sevkiyatlarının mart-ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yarıya indiği hesaplanıyor.

Çin’in ihracatı ağustosta yeniden artmaya başlasa da piyasadaki açığı kapatacak ölçekte değil. Böylece dünyanın önemli dizel tedarikçilerinden Rusya ve Orta Doğu’da aynı dönemde yaşanan aksaklıklar küresel ürün piyasasını olağan dışı derecede sıkı hale getirdi.

ABD stokları 2027’ye kadar düşük kalabilir

EIA’nın kısa vadeli enerji görünümü, sorunun birkaç haftalık bir fiyat sıçramasından daha uzun sürebileceğine işaret ediyor. Kurum, ABD distilat stoklarının eylül ayında 100 milyon varilin altına gerilemesini ve 2027’nin önemli bölümünde 2021-2025 döneminin beş yıllık düşük seviyelerinin altında kalmasını bekliyor.

Yüksek küresel fiyatlar aynı zamanda ABD rafinerileri için ihracatı cazip hale getiriyor. Bu durum iç piyasada fiyatların nasıl düşürüleceği tartışmasını siyasi gündeme de taşıdı.

Dizel ihracatına yasak tartışması başladı

ABD’de bazı Cumhuriyetçi senatör ve temsilciler, çiftçiler ve nakliye şirketleri üzerindeki maliyet baskısını azaltmak için geçici dizel ihracat yasağı uygulanmasını istiyor.

Ancak yönetim şu aşamada bu seçeneğe sıcak bakmıyor. İhracatın sınırlandırılmasının rafinerilerin üretim teşvikini azaltabileceği ve uluslararası piyasada fiyatları daha da yükselterek sonunda ABD’ye yeniden olumsuz yansıyabileceği görüşü öne çıkıyor.

Bu nedenle 6,52 dolarlık rekor, enerji politikası açısından da zor bir denkleme dönüşmüş durumda. İç piyasada daha fazla ürün bırakmak kısa vadede rahatlama sağlayabilir ancak ABD’nin küresel dizel arzındaki ağırlığı nedeniyle ihracatı sınırlamanın ikinci tur etkileri bulunuyor.

Asıl risk nakliye üzerinden enflasyona geçiş

Dizelin ekonomik etkisi benzinden farklı. Benzin fiyatlarındaki artış doğrudan otomobil kullanan hane halkını etkilerken dizel; kamyon taşımacılığı, tarım makineleri, inşaat ekipmanları ve sanayinin geniş bir bölümünde kullanılıyor.

Bu nedenle dizeldeki yüzde 76’lık yıllık artış yalnız akaryakıt istasyonundaki bir fiyat sorunu değil. Kamyon şirketlerinin yakıt giderleri arttığında yük taşıma maliyeti yükseliyor; bu maliyet zaman içinde market raflarından sanayi ürünlerine kadar geniş bir alana taşınabiliyor.

ABD Merkez Bankası’nın enflasyonla mücadele ederken yeniden faiz artırdığı bir dönemde dizeldeki rekorun önemi de burada ortaya çıkıyor. Enerji maliyetlerinden gelecek yeni bir ikinci tur fiyat baskısı, Fed’in enflasyonu yüzde 2 hedefine döndürmesini zorlaştırabilir.

Rekor ne zaman kırılabilir?

Kısa vadede Brent petroldeki gerileme dizel için olumlu bir gelişme. İran ile ABD arasında yeniden diplomasi ihtimalinin ortaya çıkması ve Hürmüz Boğazı’ndaki akışların normalleşebileceğine ilişkin beklentiler ham petrol fiyatını aşağı çekiyor.

Ancak dizelde kalıcı rahatlama için yalnız petrolün düşmesi yeterli olmayabilir. Rus rafineri üretiminin toparlanması, Orta Doğu’dan ürün ihracatının normalleşmesi ve ABD distilat stoklarının yeniden yükselmesi gerekiyor.

Bu gerçekleşmediği sürece dizel fiyatının ham petrolden ayrışması devam edebilir. ABD ekonomisi açısından bundan sonraki kritik soru da rekorun kendisinden çok, yüksek dizel maliyetlerinin nakliye fiyatları ve tüketici enflasyonuna ne ölçüde aktarılacağı olacak.