İngiltere, rüzgâr santrallerinden elektrik üretimini azaltmalarını isterken yüz milyonlarca sterlin ödüyor. Ülkenin elektrik sistemi işletmecisi NESO’nun 9 Kasım 2026’da yayımladığı verilere göre, 2025/26 mali yılında rüzgâr santrallerinin üretimini kısmak için yaklaşık 500 milyon sterlin harcandı. Aynı dönemde elektrik sisteminin toplam dengeleme maliyeti %16 artarak 3,1 milyar sterline ulaştı. Sorunun kaynağı çoğu zaman elektrik üretiminin yetersizliği değil; özellikle İskoçya’da üretilen elektriğin ihtiyaç duyulan bölgelere aynı anda taşınamaması.
Rüzgâr güçlü eserken kuzeydeki santraller üretimi artırabiliyor. Ancak iletim hatlarının kapasitesi dolduğunda şebeke işletmecisi bazı santrallere üretimi azaltma talimatı veriyor. Güneydeki tüketimi karşılamak için de başka santrallerin, çoğu zaman doğal gazla çalışan tesislerin, üretimi yükseltmesi gerekiyor. Böylece sistem aynı anda hem üretimi durdurmanın hem de eksilen elektriği başka yerden sağlamanın maliyetini üstlenebiliyor.
İçindekiler
- İngiltere neden üretmediği elektriğe para ödüyor?
- 3,1 milyar sterlinin tamamı rüzgâra mı ödendi?
- İskoçya’da rüzgâr bol, güneyde elektrik ihtiyacı yüksek
- Asıl maliyet gaz santrallerinin devreye girmesinde
- 2030’a kadar fatura daha da büyüyebilir mi?
- Türkiye’nin enerji yatırımları için hangi ders çıkar?
2025/26'da yaklaşık 500 milyon £; toplam dengeleme giderinin bir bölümü.
3,1 milyar £; önceki mali yıla göre %16 artış.
Büyük Britanya'da potansiyel rüzgâr üretiminin %13'ü.
İngiltere neden üretmediği elektriğe para ödüyor?
Bir rüzgâr santrali elektrik üretmeye hazır olsa bile o elektriği şebekeye taşıyacak hattın teknik sınırı aşılmış olabilir. İletim hatlarının aşırı yüklenmesini önlemek zorunda olan sistem işletmecisi, üretimi belirli bölgelerde düşürürken başka bölgelerde artırır. İngiltere’de bu işlemler dengeleme mekanizması üzerinden yürütülüyor ve üretimi kısılan santraller, kabul edilen teklifleri doğrultusunda ödeme alabiliyor.
Bu ödeme bütün santrallere verilen sabit bir teşvik veya hiç üretilmeyen bütün elektriğin satış bedeli değil. Şebeke güvenliği için belirli zamanlarda verilen üretimi azaltma talimatının finansal karşılığı. Aynı mekanizmada, üretimini artıran diğer tesislerin maliyeti de oluşabiliyor.
Basitleştirilmiş bir örnek düşünelim: Kuzeydeki bir santral 100 MWh elektrik verebilecek durumda, ancak iletim hattında yalnızca 60 MWh’lik boş kapasite var. Sistem işletmecisi kalan 40 MWh’nin üretimini kısabilir. Güneyde talep devam ediyorsa eksilen elektrik başka bir santralden sağlanır. Gerçek piyasada ödeme tutarları tekliflere ve işletme koşullarına göre değişir; 40 MWh için tek bir sabit birim bedel bulunmaz.
3,1 milyar sterlinin tamamı rüzgâra mı ödendi?
Hayır. NESO’nun açıkladığı 3,1 milyar sterlin, 2025/26 mali yılındaki toplam sistem dengeleme maliyeti. Bunun içinde üretimi kısmaya yapılan ödemeler, gerektiğinde alternatif santralleri çalıştırma, gerilim kontrolü ve talep ile arzı anlık dengeleme gibi farklı kalemler var. Rüzgâr santrallerine üretimi azaltmaları için yapılan ödeme ise 500 milyon sterlinin biraz altında.
İki tutar birbirine eklenmiyor: Rüzgâr kısıntı ödemesi, büyük dengeleme toplamının içindeki kalemlerden biri. Aynı şekilde daha önceki haberlerde geçen 1,3 milyar dolarlık rakam da bugünün yeni ödemesi değil. Bu tutar, Aralık 2024’te gündeme gelen yaklaşık 1 milyar sterlinlik şebeke tıkanıklığı maliyetinin o dönemki dolar karşılığıydı ve yalnızca rüzgâr santrallerine ödenen parayı ifade etmiyordu.
| Gösterge | Dönem ve büyüklük | Anlamı |
|---|---|---|
| Toplam dengeleme gideri | 2025/26: 3,1 milyar £ | Şebekedeki bütün dengeleme işlemleri |
| Rüzgâr üretimini kısma ödemesi | 2025/26: 500 milyon £’un biraz altında | Durdurma veya azaltma talimatı verilen rüzgâr üretimi |
| Yıllık maliyet değişimi | %16 artış | Önceki mali yıla göre toplam gider değişimi |
| Kısılan rüzgâr üretimi | %13 | Potansiyel Büyük Britanya rüzgâr üretiminin payı |
| İşletme önlemleriyle maliyet azaltımı | 891 milyon £ | NESO’nun hesapladığı önlenen ek maliyet |
Tablodaki 891 milyon sterlin bir kasaya giren yeni gelir değil; NESO’nun hat kapasitesini daha verimli kullanma, bakım duruşlarını planlama ve daha düşük maliyetli işlemler seçme yoluyla önlendiğini hesapladığı ek gider. Dolayısıyla bu tutarı gerçekleşen 3,1 milyar sterlinlik harcamadan tekrar düşmek de doğru olmaz.
İskoçya’da rüzgâr bol, güneyde elektrik ihtiyacı yüksek
İletim kısıtı Büyük Britanya’da coğrafi bir soruna dönüşmüş durumda. Rüzgâr kapasitesinin önemli bölümü İskoçya’da ve kuzeyde bulunurken büyük tüketim merkezleri daha güneyde yer alıyor. İki bölge arasındaki elektrik akışı, şebekenin taşıma sınırına dayandığında kuzeyde üretimi azaltmak ve güneyde başka kaynakları devreye sokmak gerekiyor.
NESO’nun paylaştığı veriler, 2025 Ekim ve Aralık ayları arasında çarpıcı bir karşılaştırma yapmaya imkân veriyor. Aralık ayında potansiyel rüzgâr üretimi 9,2 TWh ile ekimdeki 7,9 TWh’nin üzerindeydi. Elektrik toptan fiyatı da aralıkta daha yüksekti. Buna rağmen ekimin dengeleme maliyeti aralıktan %34 fazla gerçekleşti. Çünkü İskoçya’daki kritik B4/B5 iletim sınırında kullanılabilir kapasite ekimde %52, aralıkta %67 seviyesindeydi.
Bu örnek, yüksek rüzgâr üretiminin tek başına maliyeti belirlemediğini gösteriyor. Hat bakımı, teknik arıza veya iletim kapasitesindeki geçici düşüşler bazen hava koşullarından daha etkili olabiliyor.
Asıl maliyet gaz santrallerinin devreye girmesinde
NESO’ya göre termal iletim kısıtları nedeniyle yapılan harcamaların yaklaşık %75’i, azaltılan üretimin yerine başka tesislerden elektrik sağlanmasıyla ilgili. Bu ikame üretim ağırlıkla doğal gaz santrallerinden geliyor. Dolayısıyla gazın fiyatı yükseldiğinde aynı miktarda elektrik açığını kapatmanın bedeli de artabiliyor.
2026 Nisan ayında dengeleme mekanizmasındaki kabul edilen işlemlerin ortalama maliyeti yaklaşık 90 £/MWh iken eylülde 126 £/MWh’ye çıktı. NESO, ekimde dengeleme maliyetlerinin rekor düzeye ulaştığını bildirdi. İletim altyapısı sorunu enerji maliyetlerine özellikle gaz fiyatının yüksek olduğu dönemlerde daha sert yansıyor.
Yine de buradan ‘rüzgâr santralleri olmasa daha ucuz elektrik üretilecekti’ sonucu çıkmıyor. Rüzgârın şebekeye ulaştığı saatlerde doğal gaz tüketimini ve toptan piyasa fiyatını azaltması da sistemin başka bir yönü. Sorun, yeni üretim kapasitesinin aynı hızda iletim ve esneklik yatırımlarıyla desteklenememesi.
2030’a kadar fatura daha da büyüyebilir mi?
İngiltere’de 22 Ekim’de parlamentoda yapılan oturumda, NESO yöneticisi Fintan Slye, belirli kritik iletim projeleri zamanında tamamlanamazsa kısıt maliyetlerinin 2030 civarında 7–8 milyar sterlin düzeyine çıkabileceğine ilişkin senaryoları anlattı. Bu tutar gerçekleşmiş harcama veya kesinleşmiş bütçe değil; altyapı takvimine bağlı modelleme sonucu.
Şebeke kapasitesini artıran yeni hatlar, depolama tesisleri, bataryalar ve tüketimin daha esnek yönetilmesi, üretimin zorunlu olarak azaltıldığı saatleri düşürebilir. Ancak yeni iletim hatlarının inşası zaman alıyor; mevcut hatların yenilenmesi sırasında oluşan kesintiler kısa vadede kısıt maliyetlerini artırabiliyor.
Türkiye’nin enerji yatırımları için hangi ders çıkar?
Türkiye de rüzgâr ve güneş enerjisi kapasitesini hızla büyütmeyi hedefliyor. Ancak kurulu gücün artması, elektriğin ihtiyaç duyulan saatte ve bölgede tüketiciye ulaşması için tek başına yeterli değil. İletim hatlarının güçlendirilmesi, dağıtım altyapısı, depolama ve elektrik piyasasındaki esneklik mekanizmaları yatırımlarla birlikte ilerlemek zorunda.
PiyasaDetay’da Türkiye’nin 2040 elektrik kapasitesi hedeflerini değerlendirirken de şebeke ihtiyacının önemini ele almıştık. Bir başka somut örnek, TEİAŞ’ın 1,13 milyar TL’lik yeni iletim hattı sözleşmesi. Bu tür projeler kapasiteyi artırmayı hedeflese de İngiltere’deki maliyet rakamlarıyla bire bir karşılaştırılabilecek sonuçlar değil.
İngiltere örneğinin gösterdiği temel nokta, bir ülkede elektriği üretme kapasitesiyle onu doğru yere taşıyabilme kapasitesinin farklı yatırımlar gerektirmesi. 2025/26 döneminde rüzgârın %13’ünün kısılması ve buna rağmen gaz santrallerine ihtiyaç duyulması, yenilenebilir büyümesinin iletim şebekesiyle birlikte planlanmasının ekonomik önemini ortaya koyuyor.
Bu haberdeki yeni maliyet rakamları İngiltere elektrik sistemi işletmecisi NESO’nun 9 Kasım 2026 tarihli değerlendirmesine dayanıyor. Mali yıl verileri, takvim yılı ödemesi olarak sunulmuyor.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.