İran ile Umman arasında hazırlanan Hürmüz anlaşması son aşamaya yaklaştı. Buna rağmen Tahran yönetimi, üzerinde çalışılan düzenlemenin tek başına Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayacağını ve ticari gemi trafiğinin başlaması için ABD’nin başka koşulları yerine getirmesi gerektiğini açıkladı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Umman ile yürütülen çalışmanın boğaz açıldığında kullanılacak yeni gemi güzergâhlarını belirleyeceğini söyledi. Açıklama, anlaşmaya yakın olunduğu yönündeki beklentiyi doğrularken enerji piyasalarının beklediği koşulsuz ve hızlı normalleşmenin henüz sağlanmadığını ortaya koydu.
İçindekiler
Hürmüz anlaşması neyi değiştirecek?
Üzerinde çalışılan metin, boğazdan geçecek ticari gemilerin kullanacağı koridorları ve geçiş düzenini belirlemeyi amaçlıyor. İran ve Umman’ın coğrafi olarak boğazın iki yakasında bulunması, güvenli güzergâhların oluşturulmasında iki ülkeyi temel taraf hâline getiriyor.
Ancak düzenleme henüz ticari trafiği başlatan nihai bir açılma kararı değil. Erakçi’nin açıklamasına göre yeni güzergâhlar, ABD ile İran arasındaki diğer anlaşmazlıklar çözüldükten sonra kullanılabilecek.
Bu ayrım enerji piyasaları açısından kritik önem taşıyor. Hürmüz Boğazı kapatılmadan önce küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte biri bu geçiş noktasından yapılıyordu. Bu nedenle yalnızca diplomatik bir metnin hazırlanması değil, tankerlerin fiilen ve güvenli biçimde geçmeye başlaması fiyatlamalar açısından belirleyici olacak.
Hürmüz Boğazı neden hemen açılmayacak?
İran yönetimi boğazın tamamen açılmasını ABD’nin atacağı bir dizi adıma bağladı. Tahran’ın talepleri arasında İran limanlarına uygulanan deniz ablukasının ve ekonomik yaptırımların kaldırılması, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması ve saldırılardan kaynaklanan zararlar için tazminat ödenmesi bulunuyor.
İran ayrıca kendisine ve Lübnan, Filistin, Yemen ile Irak’taki bölgesel müttefiklerine yönelik saldırı ve tehditlerin durdurulmasını istiyor.
ABD tarafının yaklaşımı ise farklı bir sıralamaya dayanıyor. Reuters’a konuşan bir ABD’li yetkili, İran ticari gemi geçişinin yeniden sağlanmasına ilişkin yükümlülüklerini uyguladığında Washington’ın İran limanlarına yönelik ablukayı kaldıracağını belirtti.
Tarafların öncelik sıralamasındaki bu fark, görüşmelerin en kırılgan noktasını oluşturuyor. İran önce ABD’nin adım atmasını isterken Washington kendi hamlelerini İran’ın uygulamalarına bağlıyor. Dolayısıyla güzergâh metninin tamamlanması, siyasi ve askerî anlaşmazlığın kendiliğinden çözüldüğü anlamına gelmiyor.
Gemilere yönelik saldırılar riski artırıyor
Diplomatik görüşmeler sürerken bölgedeki güvenlik koşulları normalleşmiş değil. Birleşik Arap Emirlikleri, devlet petrol şirketi ADNOC bağlantılı bir geminin cumartesi günü Hürmüz Boğazı’ndan geçerken hedef alındığını açıkladı. Olayda can kaybı bildirilmezken BAE yönetimi saldırıyı kınadı. İran’dan saldırının sorumluluğuna ilişkin doğrudan bir açıklama gelmedi.
Yemen’deki Husiler de Suudi Arabistan’ın Cizan bölgesindeki rafineriyi insansız hava aracıyla hedef aldıklarını ileri sürdü. Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı rafineride çıkan yangının söndürüldüğünü ve yaralanan olmadığını duyurdu ancak yangının nedenini açıklamadı.
Bu gelişmeler, Hürmüz anlaşması üzerindeki teknik ilerlemenin bölgedeki askerî riski henüz ortadan kaldırmadığını gösteriyor. Gemilerin sigorta maliyetleri ve nakliye şirketlerinin geçiş kararları da yalnızca açıklamalara değil, sahadaki güvenlik koşullarına göre şekillenecek.
Petrol piyasası hangi detayı fiyatlayacak?
Enerji piyasası açısından olumlu senaryo, güzergâh anlaşmasının açıklanmasıyla birlikte ABD ve İran’ın karşılıklı adımları belirli bir takvime bağlaması olacak. Böyle bir gelişme, Hürmüz kaynaklı arz riskinin ve petrol fiyatlarındaki jeopolitik primin azalmasını sağlayabilir.
Buna karşılık yalnızca İran ile Umman arasındaki teknik metnin tamamlanması fakat ABD ile İran arasındaki koşulların çözülememesi, boğazdaki belirsizliği sürdürecek. Yeni haftada tanker geçişlerinin sayısı, İran limanlarına yönelik ablukanın durumu ve gemilere yönelik yeni saldırı olup olmadığı yakından izlenecek.
Piyasanın aradığı gerçek eşik diplomatik açıklama değil, ticari sevkiyatın güvenli ve kesintisiz biçimde yeniden başlaması olacak.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.