Çapraz kur nedir? EUR/USD ile dolar ve euro kuru nasıl hesaplanır?

Çapraz kur, iki para birimi arasındaki değerin üçüncü bir kur üzerinden hesaplanmasıdır. EUR/USD 1,10 ve dolar/TL 40,00 ise teorik euro/TL kuru 44,00 olur. Çünkü 1 euro 1,10 dolar, 1 dolar da 40 TL değerindedir. İşlem yaparken bu sade hesabın yanına alış-satış yönünü, fiyatların aynı ana ait olup olmadığını ve kurumun makasını eklemek gerekir.

EUR/USD paritesi neyi anlatır?

Bir kur çiftinde soldaki para birimi baz, sağdaki para birimi karşıt para birimidir. EUR/USD 1,10 ifadesi, 1 euronun 1,10 ABD doları ettiğini söyler. EUR/USD yükselirse euro dolar karşısında değer kazanmış, düşerse dolar euro karşısında güçlenmiş olur.

Türkiye’de ekranda ayrı ayrı izlenen dolar/TL alış ve satış fiyatları ile EUR/USD paritesi birlikte kullanıldığında euro/TL için matematiksel bir referans hesaplanabilir. Temel formül şöyledir:

EUR/TRY = EUR/USD × USD/TRY

Tersinden bakıldığında euro/dolar paritesi de iki TL kuru üzerinden bulunabilir:

EUR/USD = EUR/TRY ÷ USD/TRY

Formülü ezberlemek yerine birimleri sadeleştirmek daha güvenlidir. “Dolar/euro” ile “TL/dolar” çarpıldığında dolar birimi birbirini götürür ve geriye “TL/euro” kalır. Piyasa gösteriminde bunun karşılığı euro/TL’dir.

Üç kısa hesapla çapraz kur

Aşağıdaki rakamlar yöntemi göstermek için hazırlanmış varsayımsal örneklerdir. Güncel piyasa fiyatı veya herhangi bir kurumun teklifi değildir.

İlk satır, euro fiyatının dolar ve TL ayağını birleştirir. İkinci satır, piyasadaki iki TL kurundan ima edilen euro/dolar paritesini çıkarır. Üçüncü satır ise euro/TL ve parite biliniyorsa dolar/TL’nin hangi seviyeye karşılık geldiğini gösterir.

Tutar dönüşümünde aynı mantık bir adım daha ilerletilir. Örneğin 2.000 euro karşılığının kaç dolar olduğu soruluyorsa 2.000 ile EUR/USD çarpılır. Parite 1,10 olduğunda sonuç 2.200 dolardır. Bu tutarın TL karşılığı, 2.200 ile dolar/TL’nin çarpılmasıyla 88.000 TL bulunur. Doğrudan 2.000 euro ile 44,00 euro/TL kurunu çarpmak da aynı 88.000 TL sonucunu verir. İki yolun aynı değere ulaşması, formülün kendi içinde tutarlı olduğunu gösterir.

Elinizde dolar varsa ve kaç euro alınabileceğini hesaplamak istiyorsanız işlem tersine döner. 2.200 dolar, EUR/USD 1,10’a bölündüğünde 2.000 euro eder. Gerçek alımda teorik parite yerine kurumun size euro sattığı fiyat kullanılacağı için hesaba geçen tutar daha düşük olabilir.

Hesaplanan değer ekrandaki euro/TL alış-satış fiyatıyla karşılaştırılabilir. Küçük farklar tek başına hata kanıtı değildir. Veri sağlayıcılarının güncelleme anı, kullanılan piyasa ve fiyat türü farklı olabilir.

Alış ve satış fiyatı hangi yönden alınır?

Tek bir “son fiyat” eğitim amaçlı formül için yeterlidir. Gerçek bir dönüşümde ise hangi para birimini verdiğiniz ve hangisini aldığınız sonucu değiştirir. Bankanın ya da döviz bürosunun “alış” fiyatı, para birimini sizden aldığı seviyedir. “Satış” fiyatı, aynı para birimini size sattığı seviyedir.

Parite ve dolar/TL için ayrı alış-satış fiyatları varsa teorik euro/TL alış fiyatı iki alışın, teorik euro/TL satış fiyatı iki satışın çarpılmasıyla bulunur. Örneğin EUR/USD alış 1,0990 ve satış 1,1010 olsun. USD/TRY alış 39,90, satış 40,10 ise teorik euro/TL alış yaklaşık 43,85, satış yaklaşık 44,15 çıkar.

Bu sonuç, bir kurumun kesin euro/TL teklifi değildir. Kurum likidite maliyeti, işlem büyüklüğü, kanal, saat ve kendi fiyatlama politikasına göre farklı makas uygulayabilir. Karşılaştırma yapılırken banka alışını piyasa satışıyla ya da farklı dakikalara ait fiyatları birbiriyle eşleştirmek yanıltıcı sonuç üretir.

Dolar ve euro aynı anda farklı yönlerde hareket edebilir

Euro/TL’nin değişimi iki bileşenden oluşur: dolar/TL hareketi ve euronun dolar karşısındaki hareketi. Bu iki oran art arda uygulandığı için yüzdeler doğrudan toplanmaz, çarpılır.

Varsayımsal olarak dolar/TL yüzde 5 yükselirken EUR/USD yüzde 3 düşsün. Euro/TL’deki bileşik değişim 1,05 × 0,97 − 1 formülüyle yüzde 1,85 artış olur. “Dolar yüzde 5 yükseldi, parite yüzde 3 düştü, sonuç yüzde 2” yaklaşımı yaklaşık bir fikir verir ancak doğru sonuç yüzde 1,85’tir.

Aynı yöntem ters yönde de çalışır. Dolar/TL sabit kalırken EUR/USD yüzde 4 yükselirse euro/TL de teorik olarak yüzde 4 artar. Parite değişmezken dolar/TL yüzde 4 yükselirse euro/TL’nin teorik hareketi yine yüzde 4 olur. İki bileşen aynı anda değiştiğinde bileşik hesap gerekir.

Ekrandaki kurlar neden formülle tam eşleşmeyebilir?

Bir çapraz kur kontrolünde önce üç fiyatın aynı zaman damgasına ve aynı yönüne sahip olması gerekir. Dolar/TL anlık, EUR/USD 15 dakika gecikmeli ve euro/TL günlük gösterge kuruysa aradaki fark hesap hatasından çok veri uyumsuzluğunu anlatır.

İkinci fark kaynağı alış-satış makasıdır. Her kur çiftinin kendi alış ve satış aralığı bulunur. İki ayrı kur çarpıldığında bu aralıklar euro/TL tarafına birlikte taşınır. Yuvarlama da özellikle yüksek tutarlarda kuruş seviyesindeki farkı büyütebilir.

TCMB’nin gösterge niteliğindeki kurları belirli bir zamanda yayımlanan resmî referans değerlerdir. Banka, döviz bürosu veya ödeme kuruluşunun müşteriye sunduğu anlık işlem fiyatı ayrı bir fiyatlamadır. Resmî kur ile ticari teklifin aynı çıkması beklenmez.

Hesabı doğru okumak için 5 kontrol

1. Kur yönünü okuyun: EUR/USD 1,10, 1 euronun 1,10 dolar olduğunu belirtir.
2. Formülü birimlerle kurun: EUR/USD ile USD/TRY çarpılır, EUR/TRY bulunur.
3. Aynı zamanı kullanın: Üç fiyatın mümkün olduğunca aynı dakikaya ait olmasına dikkat edin.
4. Alış ile satışı karıştırmayın: İşlemin yönüne göre aynı taraftaki fiyatları eşleştirin.
5. Referans ile teklifi ayırın: Hesaplanan teorik kur, kurumun komisyon ve makas içeren kesin işlem fiyatı değildir.

Bu çerçeve, yalnız euro ve dolar için değil, dolar üzerinden fiyatlanan sterlin, İsviçre frangı veya diğer para birimleri için de kullanılabilir. Kur çiftinin yönü değiştiğinde çarpma yerine bölme gerekebilir. Son kontrolü birimlerin sadeleşmesine bakarak yapmak, ters parite kullanımından doğan en yaygın hatayı önler.