ABD ile Çin arasındaki ekonomi diplomasisi, liderler zirvesi öncesinde dört ayrı dosyayı aynı masaya taşıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ve ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, pazar günü New York’ta ticaret ateşkesinin geleceğini, kritik mineral akışını, tarifeleri ve yapay zekâ güvenliğini görüşecek.
Toplantının yerel saatle 10.30’da, Türkiye saatiyle 17.30’da başlaması ve gün boyunca sürmesi planlanıyor. Görüşme, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in bu hafta Washington’da yapacağı zirveye hazırlık niteliğinde. Tarafların önünde yalnızca yeni anlaşma arayışı yok. 10 Kasım’da süresi dolacak ticaret ateşkesinin uzatılıp uzatılmayacağı da netleştirilmeyi bekliyor.
İçindekiler
Ticaret ateşkesinde süre daralıyor
Washington ile Pekin’in son 16 ayda kurduğu müzakere hattı, karşılıklı gümrük vergilerinin üç haneli oranlara ulaştığı dönemin ardından gerilimi sınırlamıştı. Kasım 2025’te Busan’da varılan ateşkes, ABD’nin Çin mallarına ikinci Trump döneminde getirdiği tarifeleri yaklaşık yüzde 20 düzeyinde tutmuştu. Ancak ABD Yüksek Mahkemesi, ulusal acil durum yetkisine dayandırılan bazı tarifeleri daha sonra iptal etti.
Trump yönetimi aynı koruma duvarını farklı yasal araçlarla yeniden kurmaya çalışıyor. Zorla çalıştırma iddiaları gerekçesiyle Çin ürünlerine yüzde 12,5 oranında vergi getirildi. Çin’deki kapasite fazlasını hedef alan ayrı bir tarife soruşturması da sonuç aşamasında. Pazar günkü görüşmede stratejik sayılmayan ürünlerde vergilerin azaltılması ve belirli yatırımlara daha açık bir çerçeve kurulması ele alınacak.
Mayıs ayındaki liderler görüşmesinden kalan ekonomik taahhütler de gündemde. Pekin’in ABD’den yıllık 17 milyar dolar daha fazla tarım ürünü alma ve 200’den fazla Boeing uçağı satın alma sözü, uygulama takvimi kesinleşmeyen başlıklar arasında bulunuyor. Çinli şirketlerden oluşan bir iş heyetinin de ekonomik istişarelere katılması bekleniyor.
Kritik mineraller pazarlığın merkezinde
ABD tarafı, Çin’in nadir toprak mıknatısları ve diğer kritik minerallerde vaat ettiği sevkiyatın yeterli olmadığını savunuyor. Bu hammaddeler elektrikli araçlardan savunma sanayisine, ileri çip üretiminden veri merkezi ekipmanlarına kadar geniş bir üretim zincirinde kullanılıyor. Akışın yavaşlaması, ticaret görüşmesini doğrudan sanayi politikası ve teknoloji rekabetiyle buluşturuyor.
Çin ise ihracata dayalı büyüme modelini korurken ABD’nin yeni yatırım ve teknoloji kısıtlamalarıyla karşı karşıya. PiyasaDetay’ın Çin ekonomisi ve GSYH verileri sayfasında yer alan göstergeler, iki ülke arasındaki kararların yalnız ikili ticareti değil küresel üretim zincirini de etkileyebilecek ölçekte olduğunu gösteriyor.
Yapay zekâ ilk kez bu kadar somut bir dosya
Görüşmenin yeni unsuru, yapay zekâ modelleri için güvenlik sınırlarının ekonomi müzakeresine doğrudan girmesi. Taraflar açık ağırlıklı ve kapalı modellerin taşıdığı riskleri, güçlü sistemlerin kötü niyetli devlet dışı aktörlerin eline geçmesini önleyecek tedbirleri ve iki ayrı teknoloji ekosisteminin tamamen kopmasının maliyetini ele alacak.
Çinli açık ağırlıklı modellerin ABD şirketleri arasında daha düşük maliyet nedeniyle kullanım alanı bulması, meseleyi yalnız güvenlik tartışması olmaktan çıkarıyor. Kritik minerallerin gelişmiş yarı iletkenlerdeki rolü de iki dosyayı birbirine bağlıyor. Liderler zirvesi öncesinde kapsamlı bir anlaşmadan çok, gerilimin tırmanmasını önleyecek sınırlı uzlaşmalar ve çalışma takvimleri bekleniyor.
New York toplantısının sonucu, kasım ayındaki ticaret ateşkesi için ilk yön işaretini verecek. Tarife indirimi, mineral sevkiyatı veya yapay zekâ kuralları konusunda yazılı bir mutabakat çıkıp çıkmayacağı gün içindeki temasların ardından belli olacak.
Yorumlar
Görüşünüzü paylaşabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.