Evergrande Kurucusuna Müebbet Hapis Cezası

Çin’in gayrimenkul krizinin sembolü haline gelen Evergrande’da yıllardır devam eden soruşturma süreci en ağır kararlardan biriyle sonuçlandı. Şirketin kurucusu Hui Ka Yan, Shenzhen’deki mahkeme tarafından müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Mahkeme ayrıca Hui’nin kişisel varlıklarına el konulmasına karar verdi.

Bir dönem Asya’nın en zengin insanı olan Hui; fonların kötüye kullanılması, finansal dolandırıcılık, yasa dışı fon toplama, halktan izinsiz mevduat kabulü ve rüşvet dahil sekiz suçlamayı kabul etti. Evergrande bağlantılı 56 kişi daha ceza alırken beş eski üst düzey yöneticiye 6 yıldan 18 yıla kadar hapis cezaları verildi.

Evergrande Group’a 8,82 milyar yuan, şirketin ana gayrimenkul birimine ise 7 milyar yuan para cezası kesildi. İki şirket için toplam ceza 15,82 milyar yuana, güncel karşılığıyla yaklaşık 2,3 milyar dolara ulaşıyor.

Kararın büyüklüğünü anlamak için Evergrande’ın çöküş öncesindeki ölçeğine bakmak gerekiyor. Şirket 2021’de temerrüde sürüklendiğinde 300 milyar doların üzerinde yükümlülüğe sahipti ve dünyanın en borçlu gayrimenkul geliştiricisi olarak görülüyordu. Yaşananlar yalnızca tek bir şirketin iflasıyla kalmadı; Çin’deki konut satışlarından tüketici güvenine, bankacılık sisteminden yerel yönetim gelirlerine kadar uzanan daha geniş bir krizin başlangıç noktalarından biri oldu.

45 milyar dolarlık alacak hâlâ masada

Hui Ka Yan’ın müebbet hapse mahkûm edilmesi Evergrande dosyasındaki en çarpıcı kararlardan biri olsa da şirketin finansal tasfiyesini sona erdirmiyor. Özellikle yabancı alacaklıların yıllardır devam eden tahsilat süreci hâlâ sonuçlanmış değil.

Evergrande tasfiye memurlarının bildirdiği yaklaşık 45 milyar dolarlık alacak talebine karşılık mayıs ayına kadar geri kazanılabilen varlıkların değeri yalnızca 255 milyon dolar civarındaydı. Aradaki fark, hukuki süreç ilerlese bile şirketin çöküşünden kaynaklanan mali kayıpların telafisinin neden çok daha zor olduğunu anlatıyor.

Tasfiye memurları Hui ve bazı eski yöneticilerle bağlantılı yaklaşık 6 milyar dolarlık varlığın geri alınması için de hukuki girişimlerini sürdürüyor. PwC’ye karşı açılan davada talep edilen tazminat ise 8,4 milyar dolara kadar çıkıyor.

Evergrande’daki finansal usulsüzlük ne kadar büyüktü?

Çinli düzenleyicilerin daha önce yaptığı incelemeler Evergrande’ın bilançosundaki sorunun yalnızca aşırı borçlanmadan ibaret olmadığını ortaya koymuştu.

Şirketin ana kara birimi Hengda Real Estate’in 2019 ve 2020 yıllarında gelirleri toplam 564 milyar yuan, o dönemin kuruyla yaklaşık 78 milyar dolar fazla gösterdiği belirlendi. Satışların zamanından önce gelir olarak kaydedilmesi şirketin gerçek finansal durumunun yatırımcılara olduğundan daha güçlü görünmesine yol açtı.

Mahkeme kararında Hui’nin 2016-2021 döneminde şirket varlıklarını olduğundan yüksek, yükümlülükleri ise olduğundan düşük göstermek amacıyla finansal tabloların manipüle edilmesindeki rolü de suçlamalar arasında yer aldı.

Evergrande’ın borçla büyüme modeli yıllarca şirketin hızlı genişlemesini sağlamıştı. Grup gayrimenkulün yanı sıra elektrikli otomobil, futbol, finans ve eğlence gibi çok farklı alanlara yayıldı. Hui’nin serveti 2017’de yaklaşık 45,3 milyar dolara ulaşırken Evergrande 2020’de yıllık 100 milyar dolar civarında satış yapan dev bir yapıya dönüşmüştü.

Ardından borçlara erişimin zorlaşması ve Pekin’in gayrimenkul sektöründeki kaldıraç kullanımını sınırlaması dengeleri tamamen değiştirdi.

Evergrande neden hâlâ Çin ekonomisi için önemli?

Evergrande’ın temerrüdünün üzerinden yaklaşık beş yıl geçmesine rağmen Çin’in konut piyasası henüz eski büyüme düzenine dönmüş değil. Şirketin çöküşünün ardından Country Garden ve Sunac gibi büyük geliştiriciler de finansman sorunları yaşarken tamamlanmamış konut projeleri ve düşen ev fiyatları tüketici güvenini baskıladı.

PiyasaDetay’da kısa süre önce incelediğimiz Çin ekonomisindeki son yavaşlama da gayrimenkul sorunuyla doğrudan bağlantılı. Temmuz ayında sabit varlık yatırımlarının ilk yedi aylık dönemde yüzde 6,7 daralması, iç talepteki zayıflığın yalnızca tüketici harcamalarından kaynaklanmadığını ortaya koymuştu.

Konut Çin’de yalnızca bir yatırım aracı değil; hanehalkı servetinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Ev fiyatları ve satışlar zayıf kaldığında tüketicinin harcama isteği de azalıyor. Yerel yönetimlerin arazi satışlarından elde ettiği gelirlerin gerilemesi ise kamu yatırımlarını ve bölgesel finansmanı etkiliyor.

Evergrande bu nedenle bugün borsada işlem gören bir şirket hikâyesinden çok daha fazlasını temsil ediyor. Hong Kong Borsası’ndan çıkarılan şirketin kurucusuna verilen müebbet hapis cezası geçmişteki mali usulsüzlüklerin hesabını kapatmaya yönelik güçlü bir adım olsa da Çin ekonomisinin karşı karşıya olduğu konut sorununu tek başına çözmüyor.

Önümüzdeki dönemde piyasalar açısından asıl soru Hui’nin cezasından ziyade, Evergrande’ın kalan varlıklarından alacaklılara ne kadar ödeme yapılabileceği ve Pekin’in yıllardır devam eden gayrimenkul krizini kalıcı biçimde durduracak bir politika üretip üretemeyeceği olacak.