ABD İran’a ekonomik baskıyı genişletti: Çin ve enerji ticareti mercek altında

ABD yönetimi, İran’ın küresel finans ve ticaret bağlantılarını hedef alan yeni yaptırım paketini açıklarken Tahran’la iş yapan ülke ve şirketlere yönelik ikincil yaptırım tehdidini de genişletti. ABD Hazine Bakanlığı 60 kişi, kuruluş ve gemiyi yeni yaptırım listesine alırken, dijital varlıklar, altın, teknoloji, havacılık ve deniz taşımacılığı gibi alanların da kapsamı genişletildi.

Washington şimdilik İran’ın petrol ticaretinde rol oynadığı öne sürülen büyük Çin bankalarını doğrudan hedef almadı. Hazine Bakanı Scott Bessent, ülkeler ve şirketlere İran’la ticari ilişkilerini azaltmaları için süre verileceğini belirtirken, yaptırımların uygulanmasının hızlı biçimde sertleşebileceği uyarısında bulundu.

Çin, İran petrol ticaretinin merkezinde

Yeni yaptırım tehdidinin enerji piyasasındaki en kritik adresi Çin. Pekin son yıllarda İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda bulunuyor. Kpler verilerine göre İran’ın deniz yoluyla sattığı petrolün yüzde 80’den fazlası Çin’e yöneliyor.

ABD’nin baskısı ve Hürmüz çevresindeki sevkiyat sorunları bu akışı zaten zayıflattı. İran’dan Çin’e yapılan petrol sevkiyatının ağustosta yaklaşık 534 bin varil/güne düştüğü hesaplanıyor. Temmuz ayında aynı rakam yaklaşık 823 bin varil/gündü.

Çin’in büyük devlet rafinerileri 2019’dan bu yana doğrudan İran petrolünden büyük ölçüde uzak dururken, ticaretin önemli bölümü bağımsız rafineriler ve karmaşık aracı ağlar üzerinden yürütülüyor. İran petrolünün farklı menşe bilgileriyle taşındığı ve ödemelerin çoğunlukla Çin yuanı üzerinden gerçekleştirildiği biliniyor.

ABD neden Çin bankalarını şimdilik hedef almadı?

Washington’ın en sert seçeneklerinden biri, İran petrol ticaretini finanse eden Çin bankalarının dolar sistemine erişimini sınırlamak. Yeni pakette böyle bir adım atılmadı.

Bessent, büyük Çin bankalarına doğrudan yaptırım uygulanmasının küresel finans sistemi üzerinde ağır sonuçlar yaratabileceğini söyledi. ABD ile Çin arasında eylül sonunda yapılması planlanan üst düzey görüşmeler de zamanlama açısından ayrı bir faktör oluşturuyor.

Hazine Bakanı yine de hiçbir kurumun yaptırım kapsamı dışında olmadığını vurguladı. İran petrolünün paraya çevrilmesine aracılık eden finans kuruluşlarının ilerleyen aşamada hedef alınabileceği mesajı verildi.

İran ekonomik karşılık vereceğini açıkladı

Tahran yönetimi ABD’nin yeni ekonomik baskısına karşılık vereceğini duyurdu. İran Ekonomi Bakanı Ali Madanizadeh, ülkenin yalnız savunma tedbirleriyle yetinmeyeceğini ve ekonomik alanda karşı hamlelere hazırlandığını söyledi.

Yeni yaptırım paketi, İran ile ABD arasındaki gerilimin yeniden yükseldiği bir dönemde geldi. Hürmüz Boğazı’nda ticari trafik savaş öncesindeki seviyelerin çok altında kalırken pazartesi günü yalnızca iki emtia gemisinin geçiş yaptığı bildirildi. Boğaz, çatışmalar öncesinde küresel ham petrol ve LNG sevkiyatlarının yaklaşık beşte birini taşıyordu.

Irak ve Türkiye’nin İran’la enerji bağı farklı

İran’ın enerji ticaretindeki etkisi Çin’le sınırlı değil. Irak uzun süredir elektrik üretiminde kullandığı doğal gazın bir bölümünü İran’dan temin ediyor ve yıllık enerji ödemelerinin yaklaşık 4-5 milyar dolar seviyesinde olduğu belirtiliyor.

Türkiye’nin İran’la ticaretinde de enerji önemli bir paya sahip. İki ülke arasındaki toplam ticaret son yıllarda yaklaşık 5-6 milyar dolar bandında seyrederken doğalgaz ithalatı ilişkinin ana kalemleri arasında bulunuyor. Ancak ABD’nin son açıklamasında Türkiye’ye yönelik özel veya doğrudan yeni bir yaptırım kararı ilan edilmedi.

Petrol piyasası ilk etapta yaptırımları sınırlı fiyatladı

Yeni yaptırım tehdidine rağmen petrol fiyatları pazartesi günü geriledi. Brent ham petrol yüzde 2,35 düşüşle 92,17 dolara, WTI ise 85,01 dolara indi. Piyasada açıklanan paketin büyük ölçüde önceden fiyatlandığı ve Çin petrol alımlarını hemen kesecek yeni bir uygulama içermediği değerlendirmesi ağırlık kazandı.

Rystad Energy jeopolitik analiz başkanı Jorge Leon’a göre yeni yaptırımların İran’ın petrol gelirleri üzerindeki etkisi, Washington’ın Çin gibi kalan büyük alıcılara ne ölçüde baskı uygulayacağına bağlı. İlk somut veri, İran’ın Çin’e günlük petrol sevkiyatının 534 bin varil seviyesinden daha da aşağı inip inmeyeceği olacak.